Абай прозасындағы етістіктің мағыналық құрылымы
DOI:
https://doi.org/10.71078/40h2g247Түйін сөздер:
етістік семантикасы, поэтикалық образ, мағыналық құрылым, метафора, қара сөздер, мәтін лингвистикасыАңдатпа
Мақалада Абай прозасындағы етістіктің мағыналық құрылымы қазіргі функционалды-семантикалық және когнитивтік тіл білімі тұрғысынан қарастырылады. Зерттеудің мақсаты – Абайдың қара сөздеріндегі етістіктердің лексика-семантикалық ерекшеліктерін, олардың мағыналық топтарын, функционалдық қызметін және авторлық дүниетанымды танытудағы рөлін айқындау. Зерттеу барысында етістіктердің қимыл-әрекет, қалып-күй, ойлау, сөйлеу, қабылдау, эмоциялық-психологиялық және модальдық мағыналары жүйеленіп, олардың мәтін түзіміндегі қызметі талданады. Сонымен қатар етістіктің семантикалық әлеуеті арқылы Абайдың адам, қоғам, таным және мораль мәселелеріне қатысты концептуалдық көзқарасының тілдік көрінісі сараланады. Талдау нәтижесінде Абай прозасындағы етістік жүйесінің ұлттық дүниетанымды, танымдық модельдерді және авторлық стильдің өзіндік ерекшелігін қалыптастыратын негізгі тілдік құралдардың бірі екендігі дәлелденеді. Зерттеу қорытындылары қазақ тілінің функционалды грамматикасы, көркем мәтін лингвистикасы, когнитивтік лингвистика және Абайтану салаларындағы ғылыми ізденістерді толықтыруға мүмкіндік береді.
Мақалада Абай Құнанбайұлы прозасындағы етістіктің мағыналық құрылымы талданады. Ақынның қара сөздеріндегі етістіктердің семантикалық қабаттары, метафоралық қолданыстары, философиялық мазмұн қалыптауындағы қызметі қарастырылады. Етістіктің тек грамматикалық категория емес, мәтін түзуші, образ жасаушы, когнитивтік жүк арқалаушы тілдік бірлік екендігі айқындалады.
Әдебиеттер тізімі
Абай (Ибраһим Құнанбайұлы). (2005). Қара сөздер. Жазушы.
Ахмет Байтұрсынұлы. (2013). Тіл тағылымы. Ана тілі.
Қайдар, Ә. (2013). Қазақтар ана тілі әлемінде. Сардар.
Қазақ грамматикасы. (2002). Елорда.
Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі. (2008). Дайк-Пресс.
Сыздық, Р. (2014). Абайдың сөз өрнегі. Ел-шежіре.
Уәли, Н. (2011). Қазақ сөз мәдениетінің теориялық негіздері.
Выготский, Л.С. (1999). Мышление и речь. Лабиринт.
Жүктеулер
Жарияланды
Журналдың саны
Бөлім
Лицензия
Авторлық құқық (c) 2026 С. Ілиясова (Автор)
Бұл жұмыс Creative Commons Attribution-Коммерциялық емес 4.0 халықаралық лицензиясы.
Дәйексөзді қалай келтіруге болады
