Журнал қазақ, ағылшын, орыс, түркі тілдерінде мақалалар жариялайды. Мерзімділігі – жылына 4 рет. Меншік иесі: «Қазақ тілі оқытушыларының халықаралық бірлестігі» қоғамдық бірлестігі. Қазақстан Республикасы Мәдениет және Ақпарат министрлігінде тіркелген. 25.09.2024 ж. № KZ57VPY00102017 – тіркеу куәлігі. Журнал Google Scholar жүйесінде индекстеледі, әр мақалаға Crossref халықаралық агенттігінен DOI идентификаторы беріледі.
Қазақ тілі оқытушыларының халықаралық бірлестігі
Сыпайылық құрылымдардың қазақ тіліндегі ерекшелігі
Мақалада қазақ тіліндегі сыпайылық құрылымдарының ұлттық-мәдени сипаты әлемнің тілдік бейнесі теориясы аясында қарастырылады. Зерттеудің көкейкестілігі тілдің ұлттың тарихи тәжірибесін, мәдени құндылықтары мен дүниетанымын сақтайтын маңызды таным құралы болуымен түсіндіріледі. Зерттеудің мақсаты – қазақ тіліндегі сыпайылық құрылымдарының ұлттық мәдени кодпен байланысын айқындау және олардың әлемнің тілдік бейнесіндегі орнын анықтау. Жұмыстың ғылыми маңызы антропоөзектік, когнитивтік лингвистика мен лингвомәдениеттану бағыттарының қағидаларын сыпайылық категориясын зерттеуге кешенді түрде қолдануында, ал практикалық маңызы алынған нәтижелерді қазақ тілін оқыту, аударматану және мәдениетаралық коммуникация салаларында пайдалану мүмкіндігінде. Зерттеу материалы ретінде көркем әдебиет, БАҚ мәтіндері, ауызекі сөйлеу үлгілері мен сөздіктерден жинақталған лексикалық, грамматикалық және прагматикалық тілдік бірліктер алынды; талдау сипаттамалы, семантикалық, концептуалдық және лингвомәдени әдістер негізінде жүргізілді. Нәтижесінде қазақ тіліндегі сыпайылық құрылымдарының («сіз» есімдігі, құрмет мәнді қосымшалар, қаратпа сөздер, өтініш пен кешірім сұрау формулалары, алғыс айту үлгілері) құрмет, кішіпейілділік, әлеуметтік үйлесім және ризашылық деген төрт негізгі концептуалдық модель төңірегінде ұйымдасатыны анықталды. Зерттеудің құндылығы қазақ тіліндегі сыпайылықты жеке грамматикалық құбылыс емес, ұлттық дүниетанымның көрінісі ретінде кешенді қарастыруында. Алынған нәтижелер қазақ тіліндегі сыпайылық жүйесін басқа түркі, батыс және шығыс тілдерімен салыстырмалы зерттеуге негіз бола алады.
Авторлық құқық (c) 2026 Д. Сүлеймен (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Көркем мәтінді трансформациялаудың лингвистикалық моделіне жалпы шолу
Мақалада көркем мәтінді трансформациялаудың лингвистикалық моделіне шолу жасалынды. Мәтінді бейімдеу және трансформациялау құбылысын тілді оқыту үдерісі тұрғысынан кешенді түрде қарастыруда қарастырылған. Трансформациялық әдіс арқылы көркем мәтінді бейімдеу үшін ұсынылатын модельге теориялық жақтан шолу жасалынды. Мақала қазіргі тіл біліміндеі дамып келе жатқан мәтін лингвистикасының бір бағытына арналады. Мақалада мәтін лингвистикасын, бейімделген мәтіндерді зерттеген, зерттеп жүрген ғалымдардың зерттеулеріне шолу жасалып, мәтін лингвистикасының өзекті мәселелері талданып қарастырылды. Соңғы отыз жылдықта шетелдік, сонымен қатар отандық ғылымда зерттеулердің тіл білімінің аталған бағытына деген қызығушылық ерекше қарқынмен артып келе жатқандығы байқалады. Сонымен қатар мақалада ғылыми зерттеуде қолданылатын жалпы және жеке зерттеу әдістері қолданылды. Қазіргі тіл біліміндегі зерттеулер мәтінді талдау және түрлендіру мәселелерін пәнаралық тұрғыдан қарастырады. Маңыздысы, көркем мәтіндерді трансформациялау құбылысы ғылыми ізденістердің негізгі өзегіне айналып, тілдің когнитивтік үдерістермен, мәдени парадигмалармен және дискурстық стратегиялармен тығыз байланысын айқындап отыр.
лингвистика, лингвистикалық бейімдеу, мәтінді трансформациялау, трансформация және т.б.
Авторлық құқық (c) 2026 Б. Мырзабек (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Араб-парсы кірме сөздерінің саяси терминологиядағы орны: түрік және қазақ тілдерінің салыстырмалы талдауы
Бұл мақалада ортақ тарихи негізге ие болғанымен, ХХ ғасырда тілдік стандарттандыру үдерісі әртүрлі бағытта дамыған екі түркі тілі – түрік және қазақ тілдеріндегі саяси лексика құрамындағы араб-парсы кірме сөздері қарастырылады. Салыстырмалы-тарихи және лексика-семантикалық талдау әдістеріне сүйене отырып, зерттеуде саяси терминдердің этимологиялық төркіні анықталып, олардың фонетикалық және морфологиялық бейімделу ерекшеліктері сипатталады, сондай-ақ қазіргі қолданыстағы айырмашылықтарының себептері түсіндіріледі. Зерттеу нәтижелері араб-парсы тілдік элементтерінің екі тілдің де саяси терминологиялық жүйесінде маңызды тарихи қабат құрайтынын көрсетеді. Сонымен қатар, Түркиядағы мақсатты түрде жүргізілген лексикалық жаңарту саясаты мен Қазақстандағы кеңестік кезеңдегі тілдік стандарттандыру нәтижесінде бұл терминологиялық жүйелердің құрылымдық тұрғыдан әртүрлі сипат алғаны айқындалды. Аталған айырмашылықтар саяси және институционалдық дискурстағы тілдер арасындағы өзара түсіністік пен терминдерді интерпретациялау үдерісіне ықпал етеді.
Авторлық құқық (c) 2026 А. Иманқұлова, Г.Қ. Қортабаева (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Заң терминологиясы құқықтық құзыреттілікті дамыту құралы ретінде (қазақ, ағылшын және түрік тілдері негізінде)
Құқық тілін меңгеру тек терминологияны жаттаумен шектелмейді, сонымен қатар бұл терминдердің негізінде жатқан құқықтық жүйені, тарихи дамуды және мәдени негіздерді түсінуді талап етеді. Көптілді білім беру жағдайында бұл мәселе ерекше өзекті болады, өйткені әртүрлі тілдердегі құқықтық ұғымдар бір-бірімен әрдайым толық сәйкес келе бермейді. Бұл зерттеу қазақ, ағылшын және түрік тілдеріндегі заң терминологиясын салыстырмалы талдау арқылы осы айырмашылықтардың түпкі табиғатын ашуды мақсат етеді. Талдау нәтижелері сыртқы тұрғыдан ұқсас көрінетін терминдердің әрбір тілде өзгеше құқықтық мағынаға ие болуы мүмкін екенін, ал кейбір ұғымдардың мүлдем баламасы болмауы мүмкін екенін көрсетеді, бұл олардың белгілі бір құқықтық жүйеге тән екенін дәлелдейді. Бұл құбылыс терминологиялық асимметрия деп аталады және ол тек тілдік факторлармен ғана емес, сонымен қатар құқықтық және мәдени контекстермен де қалыптасады. Соған сәйкес, терминологияны механикалық түрде жаттау жеткіліксіз; әр терминнің қолданылу контексін және құқықтық қызметін түсіну қажет. Зерттеу заң терминологиясын оқытудың жаңа тәсіліне қажеттілікті негіздейді. Салыстырмалы талдау арқылы білім алушылар тек құқықтық жүйелер арасындағы айырмашылықтарды анықтап қоймайды, сонымен қатар құқықтық ұғымдарды сыни тұрғыдан түсіну қабілетін дамытады. Терминологияны оның құқықтық және мәдени контексінде меңгеру аналитикалық ойлауды күшейтеді және көптілді кәсіби ортада тиімді қатысуға мүмкіндік береді.
Авторлық құқық (c) 2026 Ж.А. Қабақбай, Г.Қ. Қортабаева (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Өзбекстанның Мемлекеттік қолданбалы өнер және қолөнер тарихы музейі қорындағы абр маталары мәдени мұраны сақтау және интерпретациялау нысаны ретінде
Мақалада Өзбекстанның Мемлекеттік қолданбалы өнер және қолөнер тарихы музейі қорындағы абр маталары мәдени мұраны сақтау және интерпретациялау нысаны ретінде қарастырылады. Зерттеудің мақсаты – дәстүрлі өзбек тоқыма өнерінің тарихи-мәдени маңызын, музей коллекциясының қалыптасу ерекшеліктерін және оны таныстырудың қазіргі музейлік тәжірибелерін зерделеу. Ғылыми әдебиеттерді, музей материалдарын және музей қызметкерлерімен жүргізілген сұхбаттарды талдау негізінде ХХ ғасырдың екінші жартысында халықтық сәндік-қолданбалы өнер туындыларын сақтау үдерісін көрсететін коллекцияны толықтырудың негізгі кезеңдері айқындалады. Абр маталарының көркемдік ерекшеліктеріне, соның ішінде ою-өрнектік композицияларына, түстік шешімдеріне және жібек тоқу өнерінің өңірлік дәстүрлеріне ерекше назар аударылады. Марғилан қаласының абр маталарын өндіретін жетекші орталық ретіндегі рөлі, сондай-ақ қазіргі шеберлердің икат дәстүрін сақтау мен дамытуға қосқан үлесі қарастырылады. Сонымен қатар, мақалада тоқыма мұрасын музейлік интерпретациялаудың заманауи тәсілдері, көрме қызметі, халықаралық мәдени жобалар және музей коллекцияларын цифрлық атрибуциялаудың келешегі талданады. Зерттеу нәтижесінде Өзбекстанның Мемлекеттік қолданбалы өнер және қолөнер тарихы музейінің абр маталары коллекциясы мәдени жадты сақтаудың, дәстүрлі білімді ұрпақтан-ұрпаққа жеткізудің және ұлттық көркем мұраны қазіргі музей ісі жағдайында кеңінен насихаттаудың маңызды тетігі екендігі тұжырымдалады.
Абр маталары, икат, сәндік-қолданбалы өнер, мәдени мұра, музей коллекциясы, Өзбекстанның мемлекеттік қолданбалы өнер және қолөнер тарихы музейі, Марғилан, жібек тоқу, музейлік интерпретация, қолөнер бұйымдары.
Авторлық құқық (c) 2026 С.А. Ашурбаева (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Мақалада өзбек фольклорындағы культ ұғымының мәні, оның мифологиялық дүниетаныммен, алғашқы діни наным-сенімдермен және салт-дәстүрлермен байланысы қарастырылады. Зерттеудің мақсаты – өзбек фольклорында кездесетін негізгі культ түрлерін анықтап, олардың халықтың дәстүрлі дүниетанымындағы орны мен қызметін ғылыми тұрғыдан талдау. Зерттеу барысында тарихи-салыстырмалы, сипаттамалық және құрылымдық-функционалдық әдістер қолданылды. Сонымен қатар Э. Б. Тайлор, Дж. Дж. Фрэзер және Э. Дюркгеймнің теориялық тұжырымдары өзбек фольклоры материалдарымен салыстырмалы түрде қарастырылды. Мақалада су, от, шаш, ата-баба, табиғат және аспан денелеріне қатысты культтердің мифтерде, аңыздарда, салт-жораларда және халықтық наным-сенімдерде сақталу ерекшеліктері талданады. Зерттеу нәтижелері культтердің халықтың тарихи жадының, рухани құндылықтарының және мәдени мұрасының маңызды құрамдас бөлігі екенін көрсетеді. Сонымен қатар зерттеу нәтижелері өзбек фольклорындағы культтердің тарихи-мәдени сабақтастығын ашып, түркі халықтарының дәстүрлі дүниетанымын салыстырмалы тұрғыдан зерттеуге ғылыми негіз қалайды.
культ, фольклор, мифология, салт-дәстүр, наным-сенім, анимизм, тотемизм, фетишизм, өзбек фольклоры
Авторлық құқық (c) 2026 Ханифа Одилжонқызы Ходжиева (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
«Қорқыт ата кітабы» тілінің синтаксисі: лингвомәдениеттанымдық аспект
Бұл мақалада «Қорқыт ата кітабы» эпопеясының синтаксистік жүйесі тілді мәдени мағынаның, этникалық жадының, халықтың дүниетанымының құралы ретінде қарастыратын лингвомәдени көзқарас тұрғысынан қарастырылады. Зерттеудің мақсаты – оғыз-әзербайжан этникалық тобының ұлттық дүниетанымын қалыптастыратын синтаксистік үлгілер мен мәдени кодтар арасындағы байланысты анықтау. Талдау эпос синтаксисі ұжымдық сананы, адамгершілік құндылықтарды, батырлық мінез-құлық мұраттарын көрсететін грамматикалық ғана емес, мәдени-семантикалық қызмет атқаратынын көрсетеді. Ауызша дәстүрден бастау алатын, ритуалистік сипаттағы параллелизм, эллипсис, асиндетон, бұйрық рай сияқты синтаксистік белгілерге ерекше көңіл бөлінеді. Бұл конструкциялар намыс, отбасы, тағдыр және батылдық идеяларын қамтитын мәдени архетиптердің сөздік баламасы ретінде қызмет етеді. Мәтіннің синтаксистік ұйымдасуы көне ойдың танымдық және эмоционалдық үлгілерін ашады, оларда сөз – әрекет, сөйлеу – киелі күштің көрінісі ретінде қабылданады. «Қорқыт ата кітабы» синтаксисі грамматикалық формалар мен мәдени мағыналардың өзара әрекеттесуінен таңбалар мен құндылықтардың тұрақты жүйесін тудыратын ұлттық сананың құрылымдық үлгісі ретінде шығады. Сонымен эпосқа лингвомәдени талдау жасау оның тілін тек филологиялық зерттеу объектісі ретінде ғана емес, сонымен қатар әзірбайжан халқының рухани дүниесінің, этникалық болмысының, тарихи жадының көрінісі ретінде қарастыруға мүмкіндік береді.
Авторлық құқық (c) 2026 Вафа Абдуллаева-Набиева (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Т. Шонанұлының қазақ тілін оқыту әдістемесі жайында
Мақалада Алаш қозғалысының көрнекті өкілі, лингвист-ғалым Телжан Шонанұлының ғылыми-педагогикалық мұрасы мен әдістемелік концепциясы қазіргі тәуелсіз Қазақстанның білім беру парадигмалары тұрғысынан жаңаша бағамдалады. Зерттеудің мақсаты – ғалымның қазақ тілін ана тілі және екінші тіл ретінде оқытудың ғылыми негіздерін қалыптастырудағы рөлін айқындау. Жұмыстың негізгі идеясы Т.Шонанұлының «Тіл дамыту» және «Орыстарға қазақ тілін үйрету әдісі жайында» еңбектеріндегі функционалдық, практикалық және отаршылдыққа қарсы бағыттарды кешенді ашуға негізделген. Зерттеу барысында жүйелілік, тарихи, салыстырмалы-салғастырмалы (компаративистік) талдау және лингводидактикалық модельдеу әдістері қолданылып, ғалымның оқулықтарындағы жаттығулар жүйесі мен фонологиялық оппозициялары сараланды. Жұмыстың ғылыми маңызы ХХ ғасырдың 20–30 жылдарындағы қазақ лингводидактикасы мен тарихнамасының даму заңдылықтарын жүйелеумен анықталады. Мақаланың практикалық құндылығы жоғары, өйткені ұсынылған тұжырымдар мен лингводидактикалық модельдер қазіргі мектеп оқулықтарын әзірлеуде, мұғалімдердің біліктілігін арттыру курстарында және жоғары оқу орындарының арнайы семинарларында тікелей қолданбалы ресурс ретінде пайдаланыла алады.
ұлттық құндылық, лингводидактика, әдістеме, тіл дамыту, фонология
Авторлық құқық (c) 2026 Д.Ж. Мейранбек, С.С. Шокабаева (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Г. Бельгер романдарын талдаудың инновациялық әдістері
Мақалада Г. Бельгер романдарын қазіргі әдебиеттану мен білім беру үдерісі тұрғысынан талдаудың инновациялық әдістері қарастырылады. Жазушы шығармаларының көркемдік-эстетикалық, ұлттық-мәдени және тілдік ерекшеліктерін ашуда цифрлық білім беру технологиялары, интерактивті оқыту тәсілдері, сыни ойлау стратегиялары, кейс-талдау, жобалық оқыту және визуалды модельдеу әдістерінің тиімділігі сараланады. Сонымен қатар Г. Бельгер прозасын жоғары оқу орындарында оқыту барысында студенттердің аналитикалық, интерпретациялық және зерттеушілік құзыреттерін қалыптастырудағы инновациялық әдістердің мүмкіндіктері айқындалады. Зерттеу барысында салыстырмалы талдау, герменевтикалық, интерпретациялық және мәтіндік талдау әдістері қолданылды. Нәтижесінде Г. Бельгер романдарын оқыту мен талдаудың жаңа ғылыми-әдістемелік үлгісі ұсынылып, оның әдеби білім берудің сапасын арттырудағы маңызы негізделеді. Бұл мақалада біз қазіргі заманғы білім беру жүйесінде инновациялық әдістерді қолданудың қаншалықты маңызды екендігін көрсетуге тырысамыз. Инновациялық оқыту - бұл жеке көзқарасты, білім, білік және дағдылардың беріктігін қамтитын білім беру жүйесіндегі жаңа тәсіл. Г. Бельгер романдарын талдауда инновациялық әдістерді қолдану студенттердің жазушы романдарындағы кодтар жүйесі туралы терең ойларын қалыптастырады.
Г.Бельгер, «Дом скитальца» романы, «Тұйық су» романы, стратегиялар, архетип, толеранттылық, әдістемелік техника, білім беру анализі, интерактивті әдістер
Авторлық құқық (c) 2026 Гульназ Ерболқызы Еңсебай (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Абай прозасындағы етістіктің мағыналық құрылымы
Мақалада Абай прозасындағы етістіктің мағыналық құрылымы қазіргі функционалды-семантикалық және когнитивтік тіл білімі тұрғысынан қарастырылады. Зерттеудің мақсаты – Абайдың қара сөздеріндегі етістіктердің лексика-семантикалық ерекшеліктерін, олардың мағыналық топтарын, функционалдық қызметін және авторлық дүниетанымды танытудағы рөлін айқындау. Зерттеу барысында етістіктердің қимыл-әрекет, қалып-күй, ойлау, сөйлеу, қабылдау, эмоциялық-психологиялық және модальдық мағыналары жүйеленіп, олардың мәтін түзіміндегі қызметі талданады. Сонымен қатар етістіктің семантикалық әлеуеті арқылы Абайдың адам, қоғам, таным және мораль мәселелеріне қатысты концептуалдық көзқарасының тілдік көрінісі сараланады. Талдау нәтижесінде Абай прозасындағы етістік жүйесінің ұлттық дүниетанымды, танымдық модельдерді және авторлық стильдің өзіндік ерекшелігін қалыптастыратын негізгі тілдік құралдардың бірі екендігі дәлелденеді. Зерттеу қорытындылары қазақ тілінің функционалды грамматикасы, көркем мәтін лингвистикасы, когнитивтік лингвистика және Абайтану салаларындағы ғылыми ізденістерді толықтыруға мүмкіндік береді. Мақалада Абай Құнанбайұлы прозасындағы етістіктің мағыналық құрылымы талданады. Ақынның қара сөздеріндегі етістіктердің семантикалық қабаттары, метафоралық қолданыстары, философиялық мазмұн қалыптауындағы қызметі қарастырылады. Етістіктің тек грамматикалық категория емес, мәтін түзуші, образ жасаушы, когнитивтік жүк арқалаушы тілдік бірлік екендігі айқындалады.
етістік семантикасы, поэтикалық образ, мағыналық құрылым, метафора, қара сөздер, мәтін лингвистикасы
Авторлық құқық (c) 2026 С. Ілиясова (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Цифрлық коммуникация кеңістігіндегі копирайтинг пен спичрайтингтің лингвистикалық ерекшеліктері
Қазіргі ақпараттық қоғамда коммуникацияның негізгі бөлігі цифрлық орта арқылы жүзеге асады. Әлеуметтік желілердің, интернет-платформалардың және бұқаралық ақпарат құралдарының қарқынды дамуы мәтіннің қоғамдық санаға ықпал ету мүмкіндігін арттырды. Осыған байланысты копирайтинг пен спичрайтинг қазіргі қолданбалы тіл білімінің өзекті бағыттарының бірі ретінде қалыптасып отыр. Копирайтинг жарнамалық және ақпараттық мәтіндерді әзірлеуге бағытталса, спичрайтинг қоғамдық тұлғалардың сөздерін, баяндамаларын және коммуникациялық стратегияларын дайындаумен ерекшеленеді. Екі бағыттың да негізгі мақсаты – аудиторияға әсер ету, ақпаратты тиімді жеткізу және белгілі бір коммуникативтік нәтижеге қол жеткізу. Мақалада копирайтинг пен спичрайтингтің қалыптасу тарихы, теориялық негіздері, мәтін мен дискурс ұғымдарының өзара байланысы, медиа мәтіннің ерекшеліктері және цифрлық коммуникациядағы қызметі қарастырылады. Сонымен қатар әлеуметтік желілерде жарияланатын жарнама мәтіндерінің құрылымдық, стилистикалық және прагматикалық ерекшеліктері талданады. Зерттеу барысында сипаттамалық, салыстырмалы және контент-талдау әдістері қолданылды. Копирайтинг мәтіндерінде кең таралған AIDA, PAS, FAB және BAB формулаларының коммуникациялық тиімділігі бағаланды.
копирайтинг, спичрайтинг, мәтін, дискурс, медиа мәтін, цифрлық коммуникация
Авторлық құқық (c) 2026 М. Xамитова (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
А. Байтұрсынұлы ілімінің лингвомәдени негіздері
Мақалада А. Байтұрсынұлының тіл табиғаты, сөз өнері және адам санасының когнитивтік құрылымы туралы көзқарастары қазіргі когнитивтік лингвистика тұрғысынан қарастырылады. Ғалым ұсынған «ақыл», «қиял» және «көңіл» категориялары адамның танымдық қызметінің іргелі құрамдас бөліктері ретінде талданып, олардың тілдік танымның психологиялық және когнитивтік негіздерін түсіндірудегі маңызы айқындалады. Тіл мен мәдениеттің өзара байланысына, сондай-ақ тілдің ұлттық бірегейлікті, дүниетанымды және мәдени құндылықтарды сақтау мен қалыптастырудағы рөліне ерекше назар аударылады. Мақалада А. Байтұрсынұлының тіл, ойлау және сана арасындағы өзара байланысты терең пайымдағаны көрсетіледі. Сонымен қатар қабылдау, бейнелі елестету және ақпараттың жадта сақталуы сияқты ұғымдар қазіргі когнитивтік лингвистикадағы концептуализация, метафораландыру, ақпаратты өңдеу және бағалау үдерістерімен сабақтастықта қарастырылады. Сондай-ақ ғалымның сөз өнері, авторлық стиль, тілдік норма және «лебіз заңы» туралы көзқарастары талданып, олардың қазіргі лингвистикалық зерттеулер үшін теориялық маңызы айқындалады. Зерттеу нәтижесінде А. Байтұрсынұлының ғылыми мұрасы қазақ тіл біліміндегі когнитивтік бағыттың маңызды теориялық негіздерінің бірі екені және оның тілдік таным тұжырымдамасының қазіргі лингвистика үшін өзектілігі мен ғылыми құндылығын сақтап отырғаны тұжырымдалады.
Авторлық құқық (c) 2026 А. Салқынбай (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Қазақ және ноғай тілдерінің ортақ лексикасы: салыстырмалы-тарихи аспект
Мақалада түркі тілдерінің классификациясы бойынша қыпшақ бұтағына кіретін қазақ және ноғай тілдері қарастырылды. Аталған тілдердегі ортақ атауларға лексика-семантикалық талдау жасалып, өзіндік ерекшеліктері айқындалды. Тіл білімінің салыстырмалы-тарихи бағытының аясын кеңейту мақсатында қарастырылып отырған зерттеуіміз түбі бір түркі тілдерінің семантизация, этимология салалары үшін де зор маңызға ие. Тарихи даму барысында бір-бірімен тығыз байланыста болған ноғай-қазақ тілдерінің тілдік бірліктері арқылы грамматикалық, фонетикалық жүйелері ұқсас екенін байқаймыз. Тарихи эпостық жырлардың тіліндегі қару-жарақ атаулары, діни ұғымдар, мал атаулары, тұрмыстық бұйымдар атаулары, кейбір дәстүрлері мен әдет-ғұрыптары секілді т.б. лексикалық қабаты бір-біріне жақындығын дәлелдеп отыр. Түрлі тарихи-экономикалық жағдайлар мен аумақтық қашықтық әсерінен бүгінде тілдердің бір-бірінен алыстап кеткендігі белгілі. Тіпті өзге туыс емес тілдердің ерекшеліктерін бойына қабылдап алғанын да зерттеулер көрсетіп отыр. Алайда түбі бір түркілік тілдердің табиғаты өзінің негізін сақтап қалған. Осы негіздік белгілер бізге ғылыми зерттеулерге жол ашады. Ұқсас тілдердегі ортақ сөздер арқылы тілдер табиғаты ашылып, қойнауындағы жасырын тілдік ақпараттар арқылы бүгінгі тіл саласының қорын байыта аламыз.
Авторлық құқық (c) 2026 А.Х. Асенова (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Қазақтілді интернет-ресурстардың функционалды-мазмұндық классификациясы
Мақалада қазіргі цифрлық дәуірдегі қазақтілді интернет-ресурстардың мазмұндық және функционалдық типологиясы ғылыми тұрғыдан жан-жақты талданған. Зерттеудің өзектілігі интернет кеңістігінің тілдік қатынастың жаңа коммуникативтік алаңына айналуымен және қазақ тілінің цифрлық ортадағы қызмет етуінің жүйелі зерттелмеуімен айқындалады. Автор ақпараттық ресурс пен интернет-ресурс ұғымдарының аражігін ашып, олардың заңнамалық және теориялық анықтамаларына шолу жасайды. Мақалада отандық және шетелдік ғалымдардың (Я. Засурский, А. Калмыков, Л. Коханова, Х. Зинс және т.б.) классификациялық модельдері негізге алына отырып, Қазақстанның цифрлық медиа-ландшафтын сипаттайтын интеграциялық жіктеу тәсілі ұсынылған. Зерттеу барысында Similarweb және Zero.kz аналитикалық платформаларының мәліметтері негізінде Казнеттің төрт негізгі функционалдық тобы (ақпараттық-медиа, коммуникативтік, коммерциялық және білім беру ресурстары) бойынша ең ықпалды 40-қа жуық веб-ресурсқа мазмұндық талдау жасалған. Сонымен қатар пайдаланушылардың қатысу деңгейі (пассивті, активті, интерактивті) мен ресурстардың технологиялық құрылымы (статикалық, динамикалық, платформалық) жекелей қарастырылған. Зерттеу нәтижесінде қазақтілді интернет сегментінің құрылымдық ерекшеліктері айқындалып, ұлттық контенттің функционалдық мүмкіндіктерін кеңейтудің маңыздылығы дәйектелген. Бұл жұмыс филологиялық және медиа-лингвистикалық зерттеулер үшін маңызды эмпирикалық база болып табылады.
Авторлық құқық (c) 2026 Ш.Қ. Әли, Қ.Т. Мұхамади (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Қазіргі қазақ прозасының поэтикасы: тенденциялар мен бағыттар
Мақалада қазіргі қазақ прозасының поэтикалық ерекшеліктері, оның негізгі даму тенденциялары мен көркемдік бағыттары жан-жақты қарастырылады. Зерттеу нысаны ретінде тәуелсіздік кезеңіндегі қазақ прозасының үлгілері алынып, олардың баяндау құрылымы, нарративтік стратегиялары және көркемдік жүйесі талданады. Жұмыста қазіргі прозадағы дәстүрлі реалистік баяндау үлгілерінің сақтала отырып, модернистік және постмодернистік поэтиканың (интермәтінділік, фрагментарлық, ирония) элементтерімен толықтырылуы, көркем мәтіннің құрылымдық күрделенуі мен көпқабатты сипаты айқындалады. Сонымен қатар фрагментарлық баяндау, уақыт пен кеңістіктің шартты берілуі, көпдауысты құрылым, ішкі монолог пен жанама дискурс формаларының белсенді қолданылуы қазіргі қазақ прозасының маңызды поэтикалық белгілері ретінде қарастырылады. Мақалада мифопоэтикалық құрылымдардың жаңаша интерпретациялануы, архетиптік бейнелердің көркеммәтіндегі қызметі және интермәтіндік байланыстардың көрінісі талданып, олардың ұлттық әдебиеттің жаңаруындағы рөлі анықталады. Жекелеген шығармаларды талдау арқылы қазіргі қазақ прозасының көркемдік ізденістері, авторлық баяндау жүйесінің ерекшеліктері мен кейіпкер табиғатын ашудағы нарративтік тәсілдердің қызметі сараланады. Сонымен бірге қазіргі прозадағы жанрлық трансформациялар мен көркемдік эксперименттердің әдеби үдерістегі орны айқындалады. Зерттеу нәтижесінде қазіргі қазақ прозасының поэтикасы дәстүр мен жаңашылдықтың сабақтастығында дамып, ұлттық әдебиеттің сапалық тұрғыдан жаңа деңгейге көтерілгені дәлелденеді.
қазақ прозасы, поэтика, нарратив, баяндау құрылымы, мифопоэтика, постмодернизм, әдеби үдеріс
Авторлық құқық (c) 2026 А. Жорашова, М. Арслан (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Прагматикалық құзыреттілікті оқыту: тілдік оқытудағы қателерді түзету стратегиялары
Бұл интегративті әдебиеттерге шолу прагматикалық құзыреттілікке негізделген қателерді түзету стратегияларын жүйелі талдау арқылы тілді оқыту сапасын жақсартуға бағытталған. Тілдерді оқытудың қазіргі тәжірибесінде прагматикалық құзыреттілікке жеткілікті көңіл бөлінбейді, өйткені басымдық грамматикалық және лексикалық қателерді түзетуге беріледі. Алайда, ауызша қарым-қатынас тек тілдік құрылымдарға негізделмейді, ол сөйлеу әрекеттерін олардың әлеуметтік және мәдени контекстерде орынды қолдануды талап етеді. Бұл мақалада авторлар 2020-2025 жылдар аралығында Scopus және Web Of Science мәліметтер базасында жарияланған 20 академиялық мақаланы қарастырады. Осы зерттеулердің негізінде прагматикалық қателерді түзету стратегиялары, соның ішінде тікелей, жанама және метапрагматикалық тәсілдер салыстырмалы түрде зерттеледі. Алдымен жиналған әдебиеттер сыни талдау арқылы кодталады, содан кейін мұғалімдердің түзету стратегияларында орын алатын жалпы тенденциялар мен қайшылықтарды анықтайды. Зерттеу нәтижелері қазіргі уақытта қолданылып жүрген әдістемелік модельдердің көпмәдениетті контекстерге бейімделуінде шектеулер бар екенін көрсетті. Осыған байланысты мақалада прагматикалық оқыту сапасын жақсарту үшін мәдениетаралық икемділікке негізделген педагогикалық құрылым ұсынылған. Ұсынылған құрылым тілдік курстарда және көптілді білім беру ұйымдарында қолдануға ұсынылады және мұғалімдердің біліктілігін арттыру бағдарламаларын жетілдіру үшін қолданыла алады. Бұл зерттеуде түзету мен кері байланысқа қатысты анықталған кемшіліктерге сүйене отырып, авторлар Мәдениетке бейімделетін прагматикалық түзету шеңбері (CAPCF) моделін ұсынамыз. Модель прагматикалық қателерді түзетуді ситуациялық диагностикалық контекстті, оқушы факторларын және күресу стратегияларынескереді және мәдени негізделген шешім қабылдау ретінде қарастырылады.
прагматикалық құзыреттілік, қателерді түзету, тілдік оқыту, мәдениетаралық коммуникация, метапрагматикалық стратегия, мұғалімнің кері байланысы
Авторлық құқық (c) 2026 Ш.Т. Жанысбекова (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
AI-аударма функциясы бар интеллектуалды сымсыз құлаққаптар музейлік экскурсиялардың қолжетімділігін арттыру құралы ретінде: Өзбекстан қолданбалы өнері және қолөнер тарихы мемлекеттік музейінің тәжірибесі
Жасанды интеллект (AI) элементтері бар киілетін технологиялардың дамуы келушілерге қызмет көрсету сапасын жақсартуға ұмтылатын мәдени мекемелер үшін жаңа мүмкіндіктер ашады. Мақалада экскурсия жүргізу барысында сөйлеуді нақты уақыт режимінде автоматты түрде аударатын функциясы бар сымсыз құлаққаптарды қолдану мүмкіндіктері қарастырылады. Зерттеу нысаны ретінде ұлттық көркем және қолөнер мұрасын сақтау мен насихаттаудың маңызды орталықтарының бірі – Өзбекстан қолданбалы өнері және қолөнер тарихы мемлекеттік музейі алынған. Ғылыми әдебиеттерді талдау, бақылау және практикалық тәжірибе негізінде аталған технологияның артықшылықтары мен шектеулері айқындалды. Мұндай құрылғылар тілдік кедергілерді азайтып, ақпараттың қолжетімділігін арттыруға және келушілердің қанағаттанушылық деңгейін көтеруге мүмкіндік беретіні көрсетілді. Сонымен қатар аударманың дәлдігі, техникалық бейімдеу және синтетикалық сөйлеуді қабылдау мәселелері де анықталды. Қорытынды бөлімде музейлік ортада аталған технологияны енгізу бойынша практикалық ұсыныстар берілді.
Музей, Өзбекстанның Мемлекеттік қолданбалы өнер және қолөнер тарихы мұражайы, мұражай экскурсиясында AI аудармасы.
Түркітанушы Иштван Қоңыр Мандокидің прагматикалық және тілдік сипаты
Бұл мақалада белгілі түрколог Иштван Қоңыр Мандокидің тілдік тұлғасы оның ғылыми дискурсы мен прагматикалық-тілдік ерекшеліктері тұрғысынан қарастырылады. Зерттеу барысында ғалымның терминологиялық таңдауы, ғылыми мәтіндеріндегі концептуалдық құрылымдар, этнолингвистикалық деректерді өңдеу тәсілдері және коммуникациялық стратегиялары талданады. Мандокидің ғылыми ойлау жүйесі тілдік құралдар арқылы қалай көрініс табатыны, сондай-ақ оның түркологиядағы жаңа теориялық бағыттарға әсері анықталады. Мақалада ғалымның прагматикалық-тілдік сипаты сипатталы отырып, Мандоки мұрасының мәдени-тарихи және лингвистикалық құндылығы көрсетіледі.
Иштван Қоңыр Мандоки; тілдік тұлға; дискурс; прагматика; лингвистикалық бейне; этнолингвистика; құман-қыпшақ мұрасы
Авторлық құқық (c) 2026 Ә.Ә. Рахымбай (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Думан Рамазан әңгімелеріндегі сюжет поэтикасы
Мақалада Думан Рамазан әңгімелерінің негізгі идеясы, құрылымдық ерекшелігі, композициялық шешімдері мен авторлық стильдің өзара байланысы кешенді түрде қарастырылады. Зерттеу барысында жазушы прозасындағы сюжет поэтикасының көркемдік жүйедегі орны айқындалып, кейіпкерлер психологиясын ашудағы сюжеттің рөлі жан-жақты талданады. Автор әңгімелерінде сыртқы оқиға желісінен гөрі ішкі психологиялық қозғалыс, кейіпкердің жан дүниесіндегі қайшылықтар мен рухани толғаныстар негізгі орын алатыны анықталады. Сонымен қатар «Алланың әмірі», «Соңғы дем», «Көкжал» шығармалары негізінде сюжеттік даму логикасы, тартыс жүйесінің қалыптасуы, символдық және мифтік қабаттардың қызметі, психологиялық параллелизм мен көркем детальдардың мағына түзудегі рөлі сараланады. Әңгімелердегі финалдық шешімдердің ашық немесе тұспалды берілуі оқырманға ой салу, интерпретациялық кеңістік қалыптастыру мақсатын көздейтіні көрсетіледі. Зерттеу нәтижесінде Думан Рамазан прозасының басты ерекшелігі – дәстүрлі баяндау тәсілдерін заманауи көркемдік ізденістермен ұштастыра отырып, ұлттық дүниетаным мен адам болмысының терең психологиялық қырларын шебер бейнелеуінде екені тұжырымдалады.
әңгіме, сюжет, композиция, авторлық позиция, кейіпкер, идея, поэтика.
Авторлық құқық (c) 2026 А.Ж. Орынбаева, Б.Ш. Құралқанова (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
«Мен көрдім ұзын қайың құлағанын» өлеңі: түпнұсқамен салыстырмалы поэтикалық және философиялық талдау
Мақалада Абай Құнанбайұлының «Мен көрдім ұзын қайың құлағанын» өлеңі түпнұсқа мәтінімен салыстырылып, аударманың көркемдік-эстетикалық, идеялық-философиялық және мәдени-интерпретациялық қырлары талданады. Түпнұсқаның негізінде Антон Рубинштейннің «Разбитое сердце» романсына арналған Рудольф Лёвенштейн және Виктор Крылов нұсқасы жатқаны нақты айқындалады. Абайдың аударма тәсілі мен поэтикалық жаңалығы, оның романстық меланхолияны қазақ дүниетанымының моральдық-философиялық өрісіне енгізу стратегиясы қарастырылады. Сонымен қатар, өлең құрылымындағы анафора, параллелизм, антитеза және тұрмыстық коллоквиализм тәсілдері талданып, ақынның түпнұсқаны еркін интерпретациялауы арқылы қоғамдық-сатиралық мазмұнға көшу ерекшелігі дәлелденеді.
Абай аудармалары, поэтикалық интерпретация, романстық лирика, философиялық сарказм, қазақ поэзиясы, Рубинштейн, Крылов, мәдени транспозиция
Авторлық құқық (c) 2026 Елдос Тоқтарбай (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Өзен – өмір концептісі: «Атау кере» повесін оқытудағы ұлттық таным
Бұл мақалада Оралхан Бөкейдің «Атау кере» повесіндегі өзен бейнесі «өмір концептісі» тұрғысынан қарастырылады. Зерттеудің мақсаты – көркем мәтіндегі өзен образын ұлттық дүниетаныммен байланыстыра талдау және оны оқыту әдістемесін ұсыну. Мақалада өзен тек табиғат элементі емес, адам өмірі, тағдыры және рухани болмысымен сабақтас символдық бейне ретінде сипатталады. Қазақ халқының дәстүрлі танымындағы «Жер-Су» ұғымы арқылы табиғаттың киелі мәні ашылып, оның көркем шығармадағы көрінісі талданады. Сонымен қатар, өзен бейнесінің философиялық, психологиялық және танымдық қырлары қарастырылып, адам мен табиғаттың біртұтас жүйе екендігі дәлелденеді. Зерттеу барысында когнитивтік талдау, мәтіндік интерпретация және салыстырмалы әдістер қолданылды. Нәтижесінде, «өзен – өмір» концептісі оқушылардың дүниетанымын кеңейтетін маңызды құрал екені анықталды. Ұсынылған әдістер әдеби шығарманы терең түсінуге және ұлттық құндылықтарды меңгертуге мүмкіндік береді.
Оралхан Бөкей шығармашылығы, өзен концептісі, ұлттық дүниетаным, көркем бейне, әдеби талдау, оқыту әдістемесі
Авторлық құқық (c) 2026 Д.А. Сатемирова, А.Н. Чакиртова (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Түркологиядағы еуроөзекке түспеген ұлттық ұстаным
Мақалада 1926 жылы Бакуде өткен Бірінші Бүкілодақтық түркологиялық съездің тарихи маңызы мен оның қазақ тіл біліміне, әліпби және терминология мәселелеріне ықпалы қарастырылады. Зерттеу барысында съезд шешімдерінің ғылыми негізі, қазақ зиялыларының ұстанымдары және кеңестік саяси ықпалдың күшеюі жағдайындағы тілдік реформалардың ерекшеліктері талданады. Сонымен қатар араб, латын және кирилл графикаларының енгізілу үдерісі тарихи-салыстырмалы тұрғыда сипатталып, қазіргі латын графикасына көшу мәселесінің сабақтастығы айқындалады. Нәтижесінде ХХ ғасыр басындағы ұлттық ұстаным мен кейінгі еуроөзек бағыттың арақатынасы ғылыми тұрғыдан тұжырымдалады.
түркологиялық съез, әліпби реформасы, латын графикасы, терминология, Байтұрсынұлы
Авторлық құқық (c) 2026 Б.C. Қапалбек (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
«Көроғлының тууы» жырындағы әйелдер психологиясы
Mақалада «Көроғлы» жырлар құрамына кіретін алғашқы жыр – «Көроғлының тууы» жырындағы әйелдер бейнесі мен олардың психологиясы мәдени-психологиялық тұрғыдан талданады. Мақалада жырдағы Биби Хилол (Хилолой), Холжувон, Зайдиной сияқты әйелдер бейнелері сараланып, олардың жырдағы рөлі, мінез-құлық ерекшеліктері және кейіпкерлер өміріне тигізген ықпалы зерттеледі. Зерттеу нәтижесінде халық ауыз әдебиетіндегі әйелдер бейнесі екінші дәрежелі кейіпкер емес екендігі, керісінше, жыр сюжетін дамытуға ықпал ететін күш әрі кейіпкерлердің тәрбиесінде маңызды фактор ретінде көрінетіні көрсетіледі.
Көрұғлы жыры, әйелдер бейнесі, «Көроғлының тууы» жыры, Биби Хилол, Холжувон, ұлттық мәдениет, ар-намыс, адалдық, жанқиярлық, тәрбие, кейіпкер тәрбиесі, фольклорлық талдау, өзбек халық ауыз әдебиеті, жырлар
Авторлық құқық (c) 2026 Дилдора Чинмирзаева (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Әлемдік тіл білімінде және өзбек тіл білімінде лингвистикалық сараптаманың зерттелуі
Лингвистикалық сараптаманың тарихы тіл білімі мен құқық ғылымдары арасындағы өзара байланыстың дамуымен тығыз байланысты. Бұл сала ХХ ғасырда ғылыми пән ретінде қалыптасып, қазіргі уақытта құқықтық жүйелерде кеңінен қолданылуда. Аталған бағыт тек теориялық тұрғыдан ғана емес, практикалық жағынан да өзектілігін сақтап отыр, лингвистикалық сараптама әдістері мен технологиялары үнемі жаңартылып отырады. Ғалымдар сот лингвистикалық сараптама терминін жинақтаушы ұғым ретінде қарастырады. Бұрын мәтінтанымдық, филологиялық, стилистикалық, семантикалық сараптама сияқты атаулар қолданылған. Алайда сөйлеу әрекетіне қатысты әртүрлі сараптамалық мәселелерді шешуде құқықтық жүйеде сұраныстың артуы бұл салаға көпшілікке түсінікті жаңа атау беруді қажет етті. Осыған байланысты сараптама үдерісінде «лингвистикалық сараптама» термині берік орнықты. Нәтижесінде соттық лингвистикалық сараптама сот сараптамасының дербес түрі ретінде қалыптасты. Бұл сараптама арнайы лингвистикалық білім қолданылмайынша ауызша немесе жазбаша түрде жасалған құқық бұзушылықтарды анықтау мүмкін емес немесе айтарлықтай қиын болатын жағдайларды айқындау үшін қолданылады. Тіл мен сөйлеу бірліктері, сондай-ақ ауызша, жазбаша немесе электрондық түрде тіркелген барлық мәтін түрлері лингвистикалық сараптаманың нысандары болып табылады.
Авторлық құқық (c) 2025 Ф.С. Курбанова (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Өзбек және түрік тілдеріндегі лексикалық омонимдердің көркемдік-танымдық сипаттамалары
Лингвокогнитивтік тәсіл сөйлеу механизмдерін, әлем бейнесі мен болмыс туралы ақпараттың тілдік санада бейнелену үдерістерін, сөз мағынасын меңгеру мен ұғымды тілдік жадта сақтау, заттар мен құбылыстар белгілерін қабылдау, лексемалардың семантикалық дамуын, сондай-ақ лексикалық мағынаны түсінудегі форма мен мазмұнның арақатынасын талдауда практикалық маңызға ие. Өзбек және түрік тілдеріндегі лексикалық омонимдер семантикалық, құрылымдық-грамматикалық формаға ғана емес, сонымен қатар когнитивтік құрылыммен байланысты мазмұнға да ие болады. Осы тұрғыдан алғанда, өзбек және түрік тілдеріндегі лексикалық омонимдерді лингвокогнитивтік бағытта талдау бұл тілдердің ойлауды қалыптастыру және дамыту, қабылдау, елестету, менталдық лексиконмен байланысты ерекшеліктерін айқындауда маңызды. Мақалада лексикалық омонимдер ойлауды дамыту факторы ретінде сипатталып, туйық, аския жанрлары, сондай-ақ ийһом мен тәжнис көркемдік тәсілдері когнитивтік-семантикалық тұрғыдан талданады.
Авторлық құқық (c) 2025 М. Абдурахманова (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Қазақ жасөспірімдерінің заманауи коммуникациясындағы англицизмдер
Бұл мақалада англицизмдер мен ағылшын сленгтерінің қазіргі заманғы қазақ күнделікті сөйлеуіне қалай әсер ететіні қарастырылады. Қазіргі заманғы қарым-қатынас әдістері және мәдени сөйлеудегі жаңа сөздерді қолдану ерекше әсер етеді. Зерттеуде қазіргі заманғы қазақ тіліне ағылшын тілінен енген тілдік бірліктер пайдаланылады. Мақалада олардың онлайн қарым-қатынас арқылы таралу ерекшеліктері және жастар мен ересектер арасындағы қазақ тілдік ортасына әсері, сондай-ақ ұрпақтар мен жас топтары арасындағы түсініспеушіліктердің ықтималдығы зерттеледі. Мақалада сондай-ақ күнделікті қарым-қатынаста мұндай сөйлеуді белсенді қолданудың артықшылықтары мен тәуекелдері, сондай-ақ қазақ тілінің өзіндік ұлттық сипатын сақтаудың маңыздылығы зерттеледі. Өйткені, ана тілінің құндылығы англицизмдерді қолдану арқылы жоғалады.
Авторлық құқық (c) 2025 Л.А. Бугенова, Л.Е. Бастаубаева (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Абай Құнанбайұлының «Жапырағы қуарған ескі үмітпен» өлеңінің мәні мен поэтикасы
Абай Құнанбайұлы өз шығармашылығын адамгершілік құндылықтарды, білім мен ғылымды іздеуге шақыруға, тіл қасиеті мен сөз қадірін, өнерді түсінуге және тыңдаушысына ұғындыруға арнады. Сондықтан ақынның аталмыш идеяларды сақтай отырып, өлең поэтикасынан ажырамай, шебер ұсынуы шығармашылық шеберлік сипатын айқындайды. Ақын шығармашылығының астарлы мәнін тану, зерттеу, поэтикалық қырын саралау қазіргі әдебиеттану ғылымы үшін де, жалпы ұлт мәдениеті мен философиясы үшін де өзекті. Зерттеудің мақсаты – Абай Құнанбайұлы поэзиясының мағыналық өзегі мен поэтикалық сипатын айқындау. Мақалада Абай Құнанбайұлының «Жапырағы қуарған ескі үмітпен» өлеңінің мән-мағынасын тың көзқараспен сипаттауға және өлең поэтикасын талдауға, өлең өлшемдерінің ерекшеліктерін анықтауға, соған сай зерттеу тұжырымдарын жасауға баса назар аударылады. Өлеңнің көркемдік көрінісінің шеңбері мен ақын тарапынан жүзеге асырылған шығармашылық ізденіс, ішкі толғаныс көріністерін бақылау, логикалық талдау және интерпретациялау, сонымен қатар поэтикалық талдау әдістері жүзеге асырылады. Зерттеудің негізгі материалы ретінде ақынның поэзиясы маңызды рөл атқарады. Мақалада назарға алынған теориялық ақпарат пен авторлық тұжырымдар жұмыстың теориялық мәнін айқындаса, нақты өлеңге жүргізілген поэтикалық талдау үлгісі практикалық сипатын танытады.
Авторлық құқық (c) 2025 А.Т. Кембаева (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
"Мен не болсам, болайын саған садақа..."
Мақалада Алаш қозғалысының көрнекті өкілдері, қазақ әдебиетінің ұлы тұлғалары Мағжан Жұмабаев, Міржақып Дулатұлы және Ахмет Байтұрсынұлының шығармашылығына арналған маңызды ойлар мен тұжырымдар ұсынылған. Мағжан Жұмабаевтың өлеңдері арқылы Алаш идеологиясының негіздері мен ақынның ұлт болашағына деген сенімін, сондай-ақ оның шығармашылық мұрасының рухани құндылығын көрсеткен. Әуезовтің Алаш арыстарына деген ықыласымен байланысты, ол Міржақып Дулатұлы мен Жүсіпбек Аймауытұлының шығармашылығын жоғары бағалағанын атап өту маңызды. Мақалада Міржақып Дулатұлының «Оян, қазақ!» өлеңі мен «Бақытсыз Жамал» романының қазақ әдебиетіне қосқан зор үлесі мен оның прозасындағы ұлттық мәселелерге арналып жазылған тақырыптар терең талданып, Алаш әдебиетінің дамуына қосқан үлесі көрсетілген. Мақалада сондай-ақ Міржақып Дулатұлының әдеби мұрасының қазіргі заманғы зерттеушілер мен әдебиетшілер тарапынан бағалануы, сондай-ақ қазақ әйелінің тағдырына арналған шығармаларының маңыздылығы сөз болады.
Авторлық құқық (c) 2025 Қ. Әбдезұлы (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Синергетика: түркі тілдеріндегі салыстырмалы лингвистиканың консолидациялану парадигмалары
Мақала түркі тілдеріндегі салыстырмалы лингвистиканың консолидациялану парадигмаларын синергетикалық тұрғыдан зерттеуге арналған. Зерттеудің негізгі мақсатында түркі тілдерінің дыбыстық, морфологиялық, синтаксистік және лексикалық ерекшеліктерін бірізді парадигмада негіздеу қарастырылған. Дереккөздерді интеграциялау тәсілдері айқындалып, консолидацияланған парадигмалардың әдіснамасы ұсынылған. Тілдік деректердің синхрондық және диахрондық өлшемдері бірізді концептуалдық платформаға тоғыстырылды. Тарихи лингвистика, типология дәстүрлі әдістері тәсілдермен біріктіріліп, тілдік дереккөздермен үйлестірілді. Өзектілігінде тәжірибеде қолданыла алатын консолидациялық парадигмалар ұсынылды.
Авторлық құқық (c) 2025 С.Б. Коянбекова, Б.С. Жонкешов (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Абай туған қасиетті мекен топонимдерінің этимологиясы
Мақалада Абай Құнанбайұлының туған өлкесінің топонимдерінің этимологиялық негіздері ғылыми тұрғыда талданады. Зерттеу барысында ұлы ойшылдар Абай, Шәкәрім және Мұхтар сынды үш алыпты дүниеге әкелген қасиетті Шыңғыстау өңірінің жер-су атауларына тілдік талдау жасалып, олардың шығу төркіні мен семантикалық мәні айқындалады. Авторлар М.Қашқари сөздігіндегі деректерге сүйене отырып, Шыңғыстау бөктеріндегі топонимдердің тарихи-лингвистикалық табиғатын зерделейді. Мақалада келтірілген кейбір жер атауларының моңғол тілінен енгені анықталып, бұл құбылыс түркі және моңғол тілдерінің тарихи туыстығын дәлелдейтін маңызды тілдік дерек ретінде қарастырылады. Зерттеу нәтижесінде өңір топонимдерінің көпшілігі көне түркі және моңғол тілдеріндегі ортақ лексемалармен сабақтас екені көрсетіледі. Мақала AP 26199899 «Шығыс Қазақстанның әдеби және лингвистикалық туризмінің аймақтық интеграциясы: топонимдердің этимологиясы мен мекендік аңыздарды цифрландыру» атты Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі бекіткен мақсатты бағдарламалық жоба аясында жазылды.
Авторлық құқық (c) 2025 Б.Н. Бияров, Ж.Қ. Қайырбаева (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0