Журнал қазақ, ағылшын, орыс, түркі тілдерінде мақалалар жариялайды. Мерзімділігі – жылына 4 рет. Меншік иесі: «Қазақ тілі оқытушыларының халықаралық бірлестігі» қоғамдық бірлестігі. Қазақстан Республикасы Мәдениет және Ақпарат министрлігінде тіркелген. 25.09.2024 ж. № KZ57VPY00102017 – тіркеу куәлігі. Журнал Google Scholar жүйесінде индекстеледі, әр мақалаға Crossref халықаралық агенттігінен DOI идентификаторы беріледі.
Қазақ тілі оқытушыларының халықаралық бірлестігі
Қазақтілді интернет-ресурстардың функционалды-мазмұндық классификациясы
Мақалада қазіргі цифрлық дәуірдегі қазақтілді интернет-ресурстардың мазмұндық және функционалдық типологиясы ғылыми тұрғыдан жан-жақты талданған. Зерттеудің өзектілігі интернет кеңістігінің тілдік қатынастың жаңа коммуникативтік алаңына айналуымен және қазақ тілінің цифрлық ортадағы қызмет етуінің жүйелі зерттелмеуімен айқындалады. Автор ақпараттық ресурс пен интернет-ресурс ұғымдарының аражігін ашып, олардың заңнамалық және теориялық анықтамаларына шолу жасайды. Мақалада отандық және шетелдік ғалымдардың (Я. Засурский, А. Калмыков, Л. Коханова, Х. Зинс және т.б.) классификациялық модельдері негізге алына отырып, Қазақстанның цифрлық медиа-ландшафтын сипаттайтын интеграциялық жіктеу тәсілі ұсынылған. Зерттеу барысында Similarweb және Zero.kz аналитикалық платформаларының мәліметтері негізінде Казнеттің төрт негізгі функционалдық тобы (ақпараттық-медиа, коммуникативтік, коммерциялық және білім беру ресурстары) бойынша ең ықпалды 40-қа жуық веб-ресурсқа мазмұндық талдау жасалған. Сонымен қатар пайдаланушылардың қатысу деңгейі (пассивті, активті, интерактивті) мен ресурстардың технологиялық құрылымы (статикалық, динамикалық, платформалық) жекелей қарастырылған. Зерттеу нәтижесінде қазақтілді интернет сегментінің құрылымдық ерекшеліктері айқындалып, ұлттық контенттің функционалдық мүмкіндіктерін кеңейтудің маңыздылығы дәйектелген. Бұл жұмыс филологиялық және медиа-лингвистикалық зерттеулер үшін маңызды эмпирикалық база болып табылады.
Авторлық құқық (c) 2026 Ш.Қ. Әли, Қ.Т. Мұхамади (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Қазіргі қазақ прозасының поэтикасы: тенденциялар мен бағыттар
Мақалада қазіргі қазақ прозасының поэтикалық ерекшеліктері, оның негізгі даму тенденциялары мен көркемдік бағыттары жан-жақты қарастырылады. Зерттеу нысаны ретінде тәуелсіздік кезеңіндегі қазақ прозасының үлгілері алынып, олардың баяндау құрылымы, нарративтік стратегиялары және көркемдік жүйесі талданады. Жұмыста қазіргі прозадағы дәстүрлі реалистік баяндау үлгілерінің сақтала отырып, модернистік және постмодернистік поэтиканың (интермәтінділік, фрагментарлық, ирония) элементтерімен толықтырылуы, көркем мәтіннің құрылымдық күрделенуі мен көпқабатты сипаты айқындалады. Сонымен қатар фрагментарлық баяндау, уақыт пен кеңістіктің шартты берілуі, көпдауысты құрылым, ішкі монолог пен жанама дискурс формаларының белсенді қолданылуы қазіргі қазақ прозасының маңызды поэтикалық белгілері ретінде қарастырылады. Мақалада мифопоэтикалық құрылымдардың жаңаша интерпретациялануы, архетиптік бейнелердің көркеммәтіндегі қызметі және интермәтіндік байланыстардың көрінісі талданып, олардың ұлттық әдебиеттің жаңаруындағы рөлі анықталады. Жекелеген шығармаларды талдау арқылы қазіргі қазақ прозасының көркемдік ізденістері, авторлық баяндау жүйесінің ерекшеліктері мен кейіпкер табиғатын ашудағы нарративтік тәсілдердің қызметі сараланады. Сонымен бірге қазіргі прозадағы жанрлық трансформациялар мен көркемдік эксперименттердің әдеби үдерістегі орны айқындалады. Зерттеу нәтижесінде қазіргі қазақ прозасының поэтикасы дәстүр мен жаңашылдықтың сабақтастығында дамып, ұлттық әдебиеттің сапалық тұрғыдан жаңа деңгейге көтерілгені дәлелденеді.
қазақ прозасы, поэтика, нарратив, баяндау құрылымы, мифопоэтика, постмодернизм, әдеби үдеріс
Авторлық құқық (c) 2026 А. Жорашова, М. Арслан (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Прагматикалық құзыреттілікті оқыту: тілдік оқытудағы қателерді түзету стратегиялары
Бұл интегративті әдебиеттерге шолу прагматикалық құзыреттілікке негізделген қателерді түзету стратегияларын жүйелі талдау арқылы тілді оқыту сапасын жақсартуға бағытталған. Тілдерді оқытудың қазіргі тәжірибесінде прагматикалық құзыреттілікке жеткілікті көңіл бөлінбейді, өйткені басымдық грамматикалық және лексикалық қателерді түзетуге беріледі. Алайда, ауызша қарым-қатынас тек тілдік құрылымдарға негізделмейді, ол сөйлеу әрекеттерін олардың әлеуметтік және мәдени контекстерде орынды қолдануды талап етеді. Бұл мақалада авторлар 2020-2025 жылдар аралығында Scopus және Web Of Science мәліметтер базасында жарияланған 20 академиялық мақаланы қарастырады. Осы зерттеулердің негізінде прагматикалық қателерді түзету стратегиялары, соның ішінде тікелей, жанама және метапрагматикалық тәсілдер салыстырмалы түрде зерттеледі. Алдымен жиналған әдебиеттер сыни талдау арқылы кодталады, содан кейін мұғалімдердің түзету стратегияларында орын алатын жалпы тенденциялар мен қайшылықтарды анықтайды. Зерттеу нәтижелері қазіргі уақытта қолданылып жүрген әдістемелік модельдердің көпмәдениетті контекстерге бейімделуінде шектеулер бар екенін көрсетті. Осыған байланысты мақалада прагматикалық оқыту сапасын жақсарту үшін мәдениетаралық икемділікке негізделген педагогикалық құрылым ұсынылған. Ұсынылған құрылым тілдік курстарда және көптілді білім беру ұйымдарында қолдануға ұсынылады және мұғалімдердің біліктілігін арттыру бағдарламаларын жетілдіру үшін қолданыла алады. Бұл зерттеуде түзету мен кері байланысқа қатысты анықталған кемшіліктерге сүйене отырып, авторлар Мәдениетке бейімделетін прагматикалық түзету шеңбері (CAPCF) моделін ұсынамыз. Модель прагматикалық қателерді түзетуді ситуациялық диагностикалық контекстті, оқушы факторларын және күресу стратегияларынескереді және мәдени негізделген шешім қабылдау ретінде қарастырылады.
прагматикалық құзыреттілік, қателерді түзету, тілдік оқыту, мәдениетаралық коммуникация, метапрагматикалық стратегия, мұғалімнің кері байланысы
Авторлық құқық (c) 2026 Ш.Т. Жанысбекова (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
AI-аударма функциясы бар интеллектуалды сымсыз құлаққаптар музейлік экскурсиялардың қолжетімділігін арттыру құралы ретінде: Өзбекстан қолданбалы өнері және қолөнер тарихы мемлекеттік музейінің тәжірибесі
Жасанды интеллект (AI) элементтері бар киілетін технологиялардың дамуы келушілерге қызмет көрсету сапасын жақсартуға ұмтылатын мәдени мекемелер үшін жаңа мүмкіндіктер ашады. Мақалада экскурсия жүргізу барысында сөйлеуді нақты уақыт режимінде автоматты түрде аударатын функциясы бар сымсыз құлаққаптарды қолдану мүмкіндіктері қарастырылады. Зерттеу нысаны ретінде ұлттық көркем және қолөнер мұрасын сақтау мен насихаттаудың маңызды орталықтарының бірі – Өзбекстан қолданбалы өнері және қолөнер тарихы мемлекеттік музейі алынған. Ғылыми әдебиеттерді талдау, бақылау және практикалық тәжірибе негізінде аталған технологияның артықшылықтары мен шектеулері айқындалды. Мұндай құрылғылар тілдік кедергілерді азайтып, ақпараттың қолжетімділігін арттыруға және келушілердің қанағаттанушылық деңгейін көтеруге мүмкіндік беретіні көрсетілді. Сонымен қатар аударманың дәлдігі, техникалық бейімдеу және синтетикалық сөйлеуді қабылдау мәселелері де анықталды. Қорытынды бөлімде музейлік ортада аталған технологияны енгізу бойынша практикалық ұсыныстар берілді.
Музей, Өзбекстанның Мемлекеттік қолданбалы өнер және қолөнер тарихы мұражайы, мұражай экскурсиясында AI аудармасы.
Авторлық құқық (c) 2026 С.А. Ашурбаева (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Түркітанушы Иштван Қоңыр Мандокидің прагматикалық және тілдік сипаты
Бұл мақалада белгілі түрколог Иштван Қоңыр Мандокидің тілдік тұлғасы оның ғылыми дискурсы мен прагматикалық-тілдік ерекшеліктері тұрғысынан қарастырылады. Зерттеу барысында ғалымның терминологиялық таңдауы, ғылыми мәтіндеріндегі концептуалдық құрылымдар, этнолингвистикалық деректерді өңдеу тәсілдері және коммуникациялық стратегиялары талданады. Мандокидің ғылыми ойлау жүйесі тілдік құралдар арқылы қалай көрініс табатыны, сондай-ақ оның түркологиядағы жаңа теориялық бағыттарға әсері анықталады. Мақалада ғалымның прагматикалық-тілдік сипаты сипатталы отырып, Мандоки мұрасының мәдени-тарихи және лингвистикалық құндылығы көрсетіледі.
Иштван Қоңыр Мандоки; тілдік тұлға; дискурс; прагматика; лингвистикалық бейне; этнолингвистика; құман-қыпшақ мұрасы
Авторлық құқық (c) 2026 Ә.Ә. Рахымбай (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Думан Рамазан әңгімелеріндегі сюжет поэтикасы
Мақалада Думан Рамазан әңгімелерінің негізгі идеясы, құрылымдық ерекшелігі, композициялық шешімдері мен авторлық стильдің өзара байланысы кешенді түрде қарастырылады. Зерттеу барысында жазушы прозасындағы сюжет поэтикасының көркемдік жүйедегі орны айқындалып, кейіпкерлер психологиясын ашудағы сюжеттің рөлі жан-жақты талданады. Автор әңгімелерінде сыртқы оқиға желісінен гөрі ішкі психологиялық қозғалыс, кейіпкердің жан дүниесіндегі қайшылықтар мен рухани толғаныстар негізгі орын алатыны анықталады. Сонымен қатар «Алланың әмірі», «Соңғы дем», «Көкжал» шығармалары негізінде сюжеттік даму логикасы, тартыс жүйесінің қалыптасуы, символдық және мифтік қабаттардың қызметі, психологиялық параллелизм мен көркем детальдардың мағына түзудегі рөлі сараланады. Әңгімелердегі финалдық шешімдердің ашық немесе тұспалды берілуі оқырманға ой салу, интерпретациялық кеңістік қалыптастыру мақсатын көздейтіні көрсетіледі. Зерттеу нәтижесінде Думан Рамазан прозасының басты ерекшелігі – дәстүрлі баяндау тәсілдерін заманауи көркемдік ізденістермен ұштастыра отырып, ұлттық дүниетаным мен адам болмысының терең психологиялық қырларын шебер бейнелеуінде екені тұжырымдалады.
әңгіме, сюжет, композиция, авторлық позиция, кейіпкер, идея, поэтика.
Авторлық құқық (c) 2026 А.Ж. Орынбаева, Б.Ш. Құралқанова (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
«Мен көрдім ұзын қайың құлағанын» өлеңі: түпнұсқамен салыстырмалы поэтикалық және философиялық талдау
Мақалада Абай Құнанбайұлының «Мен көрдім ұзын қайың құлағанын» өлеңі түпнұсқа мәтінімен салыстырылып, аударманың көркемдік-эстетикалық, идеялық-философиялық және мәдени-интерпретациялық қырлары талданады. Түпнұсқаның негізінде Антон Рубинштейннің «Разбитое сердце» романсына арналған Рудольф Лёвенштейн және Виктор Крылов нұсқасы жатқаны нақты айқындалады. Абайдың аударма тәсілі мен поэтикалық жаңалығы, оның романстық меланхолияны қазақ дүниетанымының моральдық-философиялық өрісіне енгізу стратегиясы қарастырылады. Сонымен қатар, өлең құрылымындағы анафора, параллелизм, антитеза және тұрмыстық коллоквиализм тәсілдері талданып, ақынның түпнұсқаны еркін интерпретациялауы арқылы қоғамдық-сатиралық мазмұнға көшу ерекшелігі дәлелденеді.
Абай аудармалары, поэтикалық интерпретация, романстық лирика, философиялық сарказм, қазақ поэзиясы, Рубинштейн, Крылов, мәдени транспозиция
Авторлық құқық (c) 2026 Елдос Тоқтарбай (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Өзен – өмір концептісі: «Атау кере» повесін оқытудағы ұлттық таным
Бұл мақалада Оралхан Бөкейдің «Атау кере» повесіндегі өзен бейнесі «өмір концептісі» тұрғысынан қарастырылады. Зерттеудің мақсаты – көркем мәтіндегі өзен образын ұлттық дүниетаныммен байланыстыра талдау және оны оқыту әдістемесін ұсыну. Мақалада өзен тек табиғат элементі емес, адам өмірі, тағдыры және рухани болмысымен сабақтас символдық бейне ретінде сипатталады. Қазақ халқының дәстүрлі танымындағы «Жер-Су» ұғымы арқылы табиғаттың киелі мәні ашылып, оның көркем шығармадағы көрінісі талданады. Сонымен қатар, өзен бейнесінің философиялық, психологиялық және танымдық қырлары қарастырылып, адам мен табиғаттың біртұтас жүйе екендігі дәлелденеді. Зерттеу барысында когнитивтік талдау, мәтіндік интерпретация және салыстырмалы әдістер қолданылды. Нәтижесінде, «өзен – өмір» концептісі оқушылардың дүниетанымын кеңейтетін маңызды құрал екені анықталды. Ұсынылған әдістер әдеби шығарманы терең түсінуге және ұлттық құндылықтарды меңгертуге мүмкіндік береді.
Оралхан Бөкей шығармашылығы, өзен концептісі, ұлттық дүниетаным, көркем бейне, әдеби талдау, оқыту әдістемесі
Авторлық құқық (c) 2026 Д.А. Сатемирова, А.Н. Чакиртова (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Түркологиядағы еуроөзекке түспеген ұлттық ұстаным
Мақалада 1926 жылы Бакуде өткен Бірінші Бүкілодақтық түркологиялық съездің тарихи маңызы мен оның қазақ тіл біліміне, әліпби және терминология мәселелеріне ықпалы қарастырылады. Зерттеу барысында съезд шешімдерінің ғылыми негізі, қазақ зиялыларының ұстанымдары және кеңестік саяси ықпалдың күшеюі жағдайындағы тілдік реформалардың ерекшеліктері талданады. Сонымен қатар араб, латын және кирилл графикаларының енгізілу үдерісі тарихи-салыстырмалы тұрғыда сипатталып, қазіргі латын графикасына көшу мәселесінің сабақтастығы айқындалады. Нәтижесінде ХХ ғасыр басындағы ұлттық ұстаным мен кейінгі еуроөзек бағыттың арақатынасы ғылыми тұрғыдан тұжырымдалады.
түркологиялық съез, әліпби реформасы, латын графикасы, терминология, Байтұрсынұлы
Авторлық құқық (c) 2026 Б.C. Қапалбек (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
«Көроғлының тууы» жырындағы әйелдер психологиясы
Mақалада «Көроғлы» жырлар құрамына кіретін алғашқы жыр – «Көроғлының тууы» жырындағы әйелдер бейнесі мен олардың психологиясы мәдени-психологиялық тұрғыдан талданады. Мақалада жырдағы Биби Хилол (Хилолой), Холжувон, Зайдиной сияқты әйелдер бейнелері сараланып, олардың жырдағы рөлі, мінез-құлық ерекшеліктері және кейіпкерлер өміріне тигізген ықпалы зерттеледі. Зерттеу нәтижесінде халық ауыз әдебиетіндегі әйелдер бейнесі екінші дәрежелі кейіпкер емес екендігі, керісінше, жыр сюжетін дамытуға ықпал ететін күш әрі кейіпкерлердің тәрбиесінде маңызды фактор ретінде көрінетіні көрсетіледі.
Көрұғлы жыры, әйелдер бейнесі, «Көроғлының тууы» жыры, Биби Хилол, Холжувон, ұлттық мәдениет, ар-намыс, адалдық, жанқиярлық, тәрбие, кейіпкер тәрбиесі, фольклорлық талдау, өзбек халық ауыз әдебиеті, жырлар
Авторлық құқық (c) 2026 Дилдора Чинмирзаева (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Әлемдік тіл білімінде және өзбек тіл білімінде лингвистикалық сараптаманың зерттелуі
Лингвистикалық сараптаманың тарихы тіл білімі мен құқық ғылымдары арасындағы өзара байланыстың дамуымен тығыз байланысты. Бұл сала ХХ ғасырда ғылыми пән ретінде қалыптасып, қазіргі уақытта құқықтық жүйелерде кеңінен қолданылуда. Аталған бағыт тек теориялық тұрғыдан ғана емес, практикалық жағынан да өзектілігін сақтап отыр, лингвистикалық сараптама әдістері мен технологиялары үнемі жаңартылып отырады. Ғалымдар сот лингвистикалық сараптама терминін жинақтаушы ұғым ретінде қарастырады. Бұрын мәтінтанымдық, филологиялық, стилистикалық, семантикалық сараптама сияқты атаулар қолданылған. Алайда сөйлеу әрекетіне қатысты әртүрлі сараптамалық мәселелерді шешуде құқықтық жүйеде сұраныстың артуы бұл салаға көпшілікке түсінікті жаңа атау беруді қажет етті. Осыған байланысты сараптама үдерісінде «лингвистикалық сараптама» термині берік орнықты. Нәтижесінде соттық лингвистикалық сараптама сот сараптамасының дербес түрі ретінде қалыптасты. Бұл сараптама арнайы лингвистикалық білім қолданылмайынша ауызша немесе жазбаша түрде жасалған құқық бұзушылықтарды анықтау мүмкін емес немесе айтарлықтай қиын болатын жағдайларды айқындау үшін қолданылады. Тіл мен сөйлеу бірліктері, сондай-ақ ауызша, жазбаша немесе электрондық түрде тіркелген барлық мәтін түрлері лингвистикалық сараптаманың нысандары болып табылады.
Авторлық құқық (c) 2025 Ф.С. Курбанова (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Өзбек және түрік тілдеріндегі лексикалық омонимдердің көркемдік-танымдық сипаттамалары
Лингвокогнитивтік тәсіл сөйлеу механизмдерін, әлем бейнесі мен болмыс туралы ақпараттың тілдік санада бейнелену үдерістерін, сөз мағынасын меңгеру мен ұғымды тілдік жадта сақтау, заттар мен құбылыстар белгілерін қабылдау, лексемалардың семантикалық дамуын, сондай-ақ лексикалық мағынаны түсінудегі форма мен мазмұнның арақатынасын талдауда практикалық маңызға ие. Өзбек және түрік тілдеріндегі лексикалық омонимдер семантикалық, құрылымдық-грамматикалық формаға ғана емес, сонымен қатар когнитивтік құрылыммен байланысты мазмұнға да ие болады. Осы тұрғыдан алғанда, өзбек және түрік тілдеріндегі лексикалық омонимдерді лингвокогнитивтік бағытта талдау бұл тілдердің ойлауды қалыптастыру және дамыту, қабылдау, елестету, менталдық лексиконмен байланысты ерекшеліктерін айқындауда маңызды. Мақалада лексикалық омонимдер ойлауды дамыту факторы ретінде сипатталып, туйық, аския жанрлары, сондай-ақ ийһом мен тәжнис көркемдік тәсілдері когнитивтік-семантикалық тұрғыдан талданады.
Авторлық құқық (c) 2025 М. Абдурахманова (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Қазақ жасөспірімдерінің заманауи коммуникациясындағы англицизмдер
Бұл мақалада англицизмдер мен ағылшын сленгтерінің қазіргі заманғы қазақ күнделікті сөйлеуіне қалай әсер ететіні қарастырылады. Қазіргі заманғы қарым-қатынас әдістері және мәдени сөйлеудегі жаңа сөздерді қолдану ерекше әсер етеді. Зерттеуде қазіргі заманғы қазақ тіліне ағылшын тілінен енген тілдік бірліктер пайдаланылады. Мақалада олардың онлайн қарым-қатынас арқылы таралу ерекшеліктері және жастар мен ересектер арасындағы қазақ тілдік ортасына әсері, сондай-ақ ұрпақтар мен жас топтары арасындағы түсініспеушіліктердің ықтималдығы зерттеледі. Мақалада сондай-ақ күнделікті қарым-қатынаста мұндай сөйлеуді белсенді қолданудың артықшылықтары мен тәуекелдері, сондай-ақ қазақ тілінің өзіндік ұлттық сипатын сақтаудың маңыздылығы зерттеледі. Өйткені, ана тілінің құндылығы англицизмдерді қолдану арқылы жоғалады.
Авторлық құқық (c) 2025 Л.А. Бугенова, Л.Е. Бастаубаева (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Абай Құнанбайұлының «Жапырағы қуарған ескі үмітпен» өлеңінің мәні мен поэтикасы
Абай Құнанбайұлы өз шығармашылығын адамгершілік құндылықтарды, білім мен ғылымды іздеуге шақыруға, тіл қасиеті мен сөз қадірін, өнерді түсінуге және тыңдаушысына ұғындыруға арнады. Сондықтан ақынның аталмыш идеяларды сақтай отырып, өлең поэтикасынан ажырамай, шебер ұсынуы шығармашылық шеберлік сипатын айқындайды. Ақын шығармашылығының астарлы мәнін тану, зерттеу, поэтикалық қырын саралау қазіргі әдебиеттану ғылымы үшін де, жалпы ұлт мәдениеті мен философиясы үшін де өзекті. Зерттеудің мақсаты – Абай Құнанбайұлы поэзиясының мағыналық өзегі мен поэтикалық сипатын айқындау. Мақалада Абай Құнанбайұлының «Жапырағы қуарған ескі үмітпен» өлеңінің мән-мағынасын тың көзқараспен сипаттауға және өлең поэтикасын талдауға, өлең өлшемдерінің ерекшеліктерін анықтауға, соған сай зерттеу тұжырымдарын жасауға баса назар аударылады. Өлеңнің көркемдік көрінісінің шеңбері мен ақын тарапынан жүзеге асырылған шығармашылық ізденіс, ішкі толғаныс көріністерін бақылау, логикалық талдау және интерпретациялау, сонымен қатар поэтикалық талдау әдістері жүзеге асырылады. Зерттеудің негізгі материалы ретінде ақынның поэзиясы маңызды рөл атқарады. Мақалада назарға алынған теориялық ақпарат пен авторлық тұжырымдар жұмыстың теориялық мәнін айқындаса, нақты өлеңге жүргізілген поэтикалық талдау үлгісі практикалық сипатын танытады.
Авторлық құқық (c) 2025 А.Т. Кембаева (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
"Мен не болсам, болайын саған садақа..."
Мақалада Алаш қозғалысының көрнекті өкілдері, қазақ әдебиетінің ұлы тұлғалары Мағжан Жұмабаев, Міржақып Дулатұлы және Ахмет Байтұрсынұлының шығармашылығына арналған маңызды ойлар мен тұжырымдар ұсынылған. Мағжан Жұмабаевтың өлеңдері арқылы Алаш идеологиясының негіздері мен ақынның ұлт болашағына деген сенімін, сондай-ақ оның шығармашылық мұрасының рухани құндылығын көрсеткен. Әуезовтің Алаш арыстарына деген ықыласымен байланысты, ол Міржақып Дулатұлы мен Жүсіпбек Аймауытұлының шығармашылығын жоғары бағалағанын атап өту маңызды. Мақалада Міржақып Дулатұлының «Оян, қазақ!» өлеңі мен «Бақытсыз Жамал» романының қазақ әдебиетіне қосқан зор үлесі мен оның прозасындағы ұлттық мәселелерге арналып жазылған тақырыптар терең талданып, Алаш әдебиетінің дамуына қосқан үлесі көрсетілген. Мақалада сондай-ақ Міржақып Дулатұлының әдеби мұрасының қазіргі заманғы зерттеушілер мен әдебиетшілер тарапынан бағалануы, сондай-ақ қазақ әйелінің тағдырына арналған шығармаларының маңыздылығы сөз болады.
Авторлық құқық (c) 2025 Қ. Әбдезұлы (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Синергетика: түркі тілдеріндегі салыстырмалы лингвистиканың консолидациялану парадигмалары
Мақала түркі тілдеріндегі салыстырмалы лингвистиканың консолидациялану парадигмаларын синергетикалық тұрғыдан зерттеуге арналған. Зерттеудің негізгі мақсатында түркі тілдерінің дыбыстық, морфологиялық, синтаксистік және лексикалық ерекшеліктерін бірізді парадигмада негіздеу қарастырылған. Дереккөздерді интеграциялау тәсілдері айқындалып, консолидацияланған парадигмалардың әдіснамасы ұсынылған. Тілдік деректердің синхрондық және диахрондық өлшемдері бірізді концептуалдық платформаға тоғыстырылды. Тарихи лингвистика, типология дәстүрлі әдістері тәсілдермен біріктіріліп, тілдік дереккөздермен үйлестірілді. Өзектілігінде тәжірибеде қолданыла алатын консолидациялық парадигмалар ұсынылды.
Авторлық құқық (c) 2025 С.Б. Коянбекова, Б.С. Жонкешов (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Абай туған қасиетті мекен топонимдерінің этимологиясы
Мақалада Абай Құнанбайұлының туған өлкесінің топонимдерінің этимологиялық негіздері ғылыми тұрғыда талданады. Зерттеу барысында ұлы ойшылдар Абай, Шәкәрім және Мұхтар сынды үш алыпты дүниеге әкелген қасиетті Шыңғыстау өңірінің жер-су атауларына тілдік талдау жасалып, олардың шығу төркіні мен семантикалық мәні айқындалады. Авторлар М.Қашқари сөздігіндегі деректерге сүйене отырып, Шыңғыстау бөктеріндегі топонимдердің тарихи-лингвистикалық табиғатын зерделейді. Мақалада келтірілген кейбір жер атауларының моңғол тілінен енгені анықталып, бұл құбылыс түркі және моңғол тілдерінің тарихи туыстығын дәлелдейтін маңызды тілдік дерек ретінде қарастырылады. Зерттеу нәтижесінде өңір топонимдерінің көпшілігі көне түркі және моңғол тілдеріндегі ортақ лексемалармен сабақтас екені көрсетіледі. Мақала AP 26199899 «Шығыс Қазақстанның әдеби және лингвистикалық туризмінің аймақтық интеграциясы: топонимдердің этимологиясы мен мекендік аңыздарды цифрландыру» атты Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі бекіткен мақсатты бағдарламалық жоба аясында жазылды.
Авторлық құқық (c) 2025 Б.Н. Бияров, Ж.Қ. Қайырбаева (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Абай шығармашылығы және қарақалпақ әдебиеті
Қазақ және қарақалпақ әдебиеттерінің байланысын зерттеу барысында Абай Құнанбаев шығармашылығы басты назарда болады. Қазақ, қарақалпақ әдебиеттерінің байланысын зерттеу кезеңінде ұлы Абай шығармашылығы қарақалпақ әдебиетінде сөз болуға тиісті. Оның басты себептерінің бірі қазақ-қарақалпақ халқының өмір сүру ортасының, тілінің бірбіріне жақындығы болса, екіншіден, Абайдың да көркем әдебиеттен сусындағын бастау көзі – халық ауыз әдебиеті. Халықтық дидактикаға құрылған шешендік сөздер, терме-толғаулар әр кез ұлы дарындарға қуат берген. Осы негізде қарайтын болсақ, Бердақ пен Абайдың сөз өнерінде өзіндік биіктен көрінуінде халықтың даналық ойы, бай мұрасы жатыр. Сондықтан қарақалпақ сөз зергерлері Абай туындыларын жатсынбай, өзіне үлгі-өнеге ретінде қабылдады.
Авторлық құқық (c) 2025 Т. Торткүлбаева (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Mақалада қазақ әдебиетінің жарқын өкілдерінің бірі Абай Құнанбаевтың өлеңдерінің тілі, оларда қолданылған лексикалық бірліктер, көркем сөз құралдары туралы сөз болады. Бұл жұмыс әркімнің қолынан келе бермейді. Мұны істеу үшін жаратушының жүрегі өте үлкен болуы, өз халқын шын жүректен сүюі, оның азабын өзінің азабы ретінде қабылдауы және өз өмірін ұлттың өркендеуі үшін тігуі ауыр болады. Осындай тағдырдың иелері арасында қазақтың ұлы ақыны Абай Құнанбаевтың болғанына риза боласыз.
Авторлық құқық (c) 2025 А.Ш. Собиров, З.А. Джурабаева (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Фольклордағы жүріс-тұрыс этикалық нормалары
Аталған мақалада фольклордың жүріс-тұрыс этикалық нормаларын қалыптастырудағы рөлі қарастырылады. Сонымен қатар автор орыс және қырғыз қоғамдарында адамгершілік әрі моральдық-этикалық нормалардың қалыптасуында «Манас» сияқты батырлық-эпикалық шығармалардың айрықша орын алатынын атап өтеді. Фольклор халық ауыз әдебиетінің аса бай қазынасы ретінде қоғамдағы жүріс-тұрыс этикалық нормаларын қалыптастыруда маңызды рөл атқарады. Ғасырлар бойы жасалып, ұрпақтан ұрпаққа ауызша түрде жеткізіліп келген халықтық шығармалар адамдардың санасына ықпал етіп, олардың дүниетанымы мен құндылықтарын қалыптастырады. Аңыздар, ертегілер, мақал-мәтелдер мен жыр-дастандар арқылы халық өз тарихын, мәдениетін және дәстүрін сақтап, болашақ ұрпаққа табыстайды. Фольклорда әрдайым жақсылық пен жамандықтың, әділеттілік пен әділетсіздіктің күресі бейнеленіп, кейіпкерлер үлгісі арқылы адамгершілік биік қасиеттер дәріптеледі. Халық ертегілеріндегі кейіпкерлердің жүріс-тұрысы мен сөйлеу мәнері арқылы жас тыңдаушылар мен оқушылар жақсы мен жаманды ажыратып, дұрыс шешім қабылдауға үйренеді. Халық шығармашылығының негізін адалдық, отаншылдық, еңбекқорлық, жомарттық пен мейірімділік сияқты моральдық құндылықтар құрайды. Сонымен бірге фольклорда отбасылық құндылықтарға, адамдар арасындағы қарым-қатынастарға және қоғамдағы өзара көмектесуге ерекше назар аударылады. Отбасы қоғамның іргелі институты ретінде қарастырылып, ата-ананы құрметтеу, балаларды тәрбиелеу, сондай-ақ ерлі-зайыптылар арасындағы сүйіспеншілік пен сенім мәселелері қозғалады. Қоғамдық үйлесім, бірлік пен мейірбандық сияқты қасиеттер халықтық шығармаларда көрініс тауып, адамдарды бір-біріне жәрдемдесуге және қолдау көрсетуге үндейді.
Авторлық құқық (c) 2025 А.Т. Саттарова, Г.С. Жумабаева (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Гагауыз тілі – түркі әлеміндегі шағын, бірақ маңызды тіл
Гагауыздар – тарихи тағдыры күрделі, этникалық және мәдени тұрғыдан бай түркі халықтарының бірі. Гагауыз тілі – түркі тілдерінің оғыз тобына жататын, тарихи даму барысында әртүрлі тілдік және әлеуметтік факторлардың ықпалын бастан кешкен тіл. Олар негізінен Молдова Республикасының оңтүстігіндегі Комрат автономиялы аймағында тұрады. Өз отандарын Гагауыз Йери деп атайды. Сонымен қатар гагауыздар Украина, Болгария, Түркия, Қазақстан және Ресей жерлерінде де шашыраңқы орналасқан. Гагауыздар христиан дінін ұстанатын түркі тектес халық ретінде де ерекшеленеді. Мақалада гагауыз халқының тарихы, тілі, мәдениеті мен әдебиетіне шолу жасалады. Гагауыз тілі молдаван, румын тілдерінің әсеріне ұшыраса да түркі тілдеріне тән агглютинативтік жүйені сақтай алған. Гагауыз мәдениеті, діні, салт-дәстүріндегі ерекшеліктері «Sarmısak günü» т.б. мысалдармен көрсетіледі. Зерттеушілер Н.З. Гаджиев, В.А. Мошков, Е.С. Сорочяну т.б. еңбектеріндегі пікірлері негізінде түркітектес сөздер гагауыз тілінде көптеп сақталып, әлі күнге дейін қолданыста екендігі, қазіргі жастар тіліндегі кірме сөздерге анализ жасалады.
Авторлық құқық (c) 2025 М.Б. Жукиева (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Ұлттық ойлау жүйесінің абстрактілі лексиканың қалыптасуына ықпалы
Тілдің сөздік қоры үнемі толығып отырады, оның ішінде абстрактілі сөздердің үлесі артып келеді. Тіл дамуының алғашқы кезеңдерінде лексикалық құрам негізінен нақты сөздерден тұрған болса, кейінірек ол абстрактілі сөздермен толыға түседі. Бұл үдеріс адам ойлауының абстракциялау қабілетінің жетілуімен тығыз байланысты. Адамның объектіден тыс белгілер мен қатынастарды тануы, тікелей бақылауға келмейтін құбылыстар мен мәндерді ұғынуы, рухани-адамгершілік әлемінің дамуы абстрактілі сөздердің қалыптасуына негіз болды. Қазіргі адамзат дамуының қарқынды сипаты жаңа абстракт ұғымдардың пайда болуына әсер етеді. Бұған ойлау мен дүниетанымның күрделенуі, адам мен әлем туралы білімнің тереңдеуі, рухани әлемнің дамуы, мемлекеттік басқару мен экономиканың өркендеуі, ауқымды ақпаратты ықшам түрде жеткізу қажеттілігі, сондай-ақ интернет, компьютерлік технологиялар, аудиовизуалды өнімдер мен ғарыш саласындағы ғылыми-техникалық жетістіктер себеп болып отыр. Мақалада абстракт сөздердің қалыптасуындағы адам факторының рөлі және олардың сөздік қордағы орны анықталады. Абстракт сөздердің пайда болуындағы рационалдық танымның маңызы көрсетіледі. Адам факторын айқындау мақсатында дамуы төмен халықтар тіліндегі абстракт ұғымдардың аталу ерекшеліктері талданады. Сонымен қатар өзбек халқының бастапқы менталдық ерекшеліктерінің тілдегі көріністеріне мысалдар келтіріледі.
Авторлық құқық (c) 2025 М.К. Хакимова (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Дулат пен Абай шығармаларындағы әдеби көркемдеу құралдарының сабақтастығы
Бұл мақалада қазақ әдебиетінің көрнекті өкілдері – Дулат Бабатайұлы мен Абай Құнанбайұлы шығармаларындағы әдеби көркемдеу құралдарының қолданылу ерекшеліктері мен арасындағы сабақтастық талданады. Екі ақынның да туындылары терең мазмұнымен, ұлттық болмыс пен заман шындығын бейнелеудегі көркемдік шеберлігімен ерекшеленеді. Зерттеу барысында олардың қолданған троптары мен фигуралары – эпитет, метафора, теңеу, гипербола, риторикалық сұрақ, ирония сынды көркемдік тәсілдер сараланып, ұқсастықтары мен айырмашылықтары айқындалады. Сондай-ақ, Дулат поэзиясындағы дәстүрлі көркемдік үрдістердің Абай шығармашылығында қалай дамып, жаңаша сипат алғаны да назарға алынады. Жұмыс нәтижесінде қазақ поэзиясындағы көркемдік эволюция мен әдеби сабақтастықтың маңызды қырлары ашылады.
Авторлық құқық (c) 2025 Э.К. Пертаева (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Қазақ ұлтының рухани реформаторы Абай әдеби мұрасында адамгершілік пен нақышбандылық
Абай Құнанбаев өзінің қайталанбас есімі мен теңдесі жоқ шығармашылық мұрасы арқылы қазақ халқын әлемдік аренада танытқан, Шығыс ойшылдарының жарқын өкілі ретінде танылған ұлы тұлға. Оның шығармаларында терең сопылық-философиялық ойлар, адам табиғаты мен қоғамды терең талдаулар, кемел тұлғаны тәрбиелеуге бағытталған идеялар көрініс табады. Мақалада Абай шығармашылығындағы гуманизм, адамгершілік қағидалары, білім мен тәрбиеге деген көзқарастар, сондай-ақ нақшбандийлік тәлімнің іздері жан-жақты зерттеледі. Абай шығармалары адамның рухани дамуы, моральдық кемелдікке жету, өз-өзіне және қоғамға жауапкершілікпен қарау, нәфсін тазалау және этикалық тәрбие алу мәселелерін қамтиды. Сонымен қатар, Абай өзінің рухани ұстазы ретінде Әлішер Нәуәидің идеяларынан үлкен әсер алған, өмірді сүю, әділдік, адамгершілік және нақшбандийлік принциптерін шығармаларында үйлестіргені көрсетіледі. Мақала оқырманға Абай шығармашылығындағы философиялық, этикалық, педагогикалық және рухани ерекшеліктерді терең түсінуге мүмкіндік береді. Сондай-ақ, Шығыс әдебиетінде қалыптасқан гуманистік дәстүрлерді зерттеп, олардың қазіргі білім беру жүйесіндегі, этика мен мораль тәрбиесіндегі рөлін көрсетуге бағытталған. Абай мен Навоидің ойларының үйлесімі қазіргі қоғамдағы рухани даму мен моральдық құндылықтарды қалыптастыру үшін маңызды болып табылады, бұл олардың шығармашылық мұрасының өзектілігін, терең ғылыми және практикалық мәнін айқын көрсетеді.
Авторлық құқық (c) 2025 А.А. Асроров (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
«Тірі білім» ілімі: Абай және Ақымет Байтұрсынұлы тұжырымдарының әлем ойшылдары қағидаларымен сабақтастығы
Бұл мақалада Абай мен Ахмет Байтұрсынұлының «тірі білім» іліміне қатысты ой-тұжырымдары талданып, олардың әлемдік философиялық дәстүрдегі білім табиғаты жөніндегі тұжырымдамалармен астасу арналары анықталады. Зерттеуде «тірі білім» феноменінің адам тәжірибесіне, рухани толысуға және тұлғалық кемелденуге негізделген көне іргелі теориялармен сабақтастығы кешенді түрде қарастырылады. Мақалада Абайдың рухани-интеллектуалдық жетілуді білімнің басты мақсаты ретінде қарастыруы мен Байтұрсынұлының білімді ұлттық сананы қалыптастырушы әлеуметтік-моральдық күш ретінде пайымдауы салыстырмалы талдау негізінде ашылады. Авторлар олардың көзқарастарынан универсалистік философиялық принциптер мен мәдени-өркениеттік үндестіктерді айқындап, «тірі білімнің» мәнін кең контексте түсіндіреді. Сонымен бірге, Абай мен Байтұрсынұлы идеяларының заманауи білім беру жүйесіндегі тұлғалық даму, құндылыққа бағдарланған оқыту және сыни-шығармашылық танымды дамыту сияқты өзекті мәселелерді шешудегі әлеуеті негізделеді. Зерттеу нәтижелері «тірі білім» концепциясының қазіргі педагогикалық дискурс үшін де өзектілігін көрсетеді.
Авторлық құқық (c) 2025 Ж.Т. Дәулетбекова, Қ.М. Рай (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Жаһандану жағдайында халықтың рухани қазыналарының орны
Мақалада қырғыз халқы арасынан шыққан дана, білімді және олуя тұлғалардың тәрбиелік тәжірибесі зерттеледі. Бұл тұлғалардың пайымдары мен ойлары өмірде дәлелденген, қазіргі күнге дейін жеткен және жастарды тәрбиелеуде маңызды үлес қосқан. Олар адамға сирек берілетін көрегендік, ақыл-парасат және кырақылық қасиеттерімен ерекшеленген. Дана тұлғалардың сөздері тек тәрбиелік мақсатта қолданылған жоқ, сонымен қатар қоғамдағы рухани құндылықтарды сақтап, дәстүрлі білім мен өмірлік тәжірибені ұрпаққа жеткізуге қызмет етті. XXI ғасырдағы жаһандану үдерісі қоғамның барлық саласына әсер етіп, адамдар арасындағы қарым-қатынасты түбегейлі өзгертті. Бұл процесс халықтың рухани қазынасына деген қатынасты қайта қарауға, олардың тәрбиелік тәжірибесін заманауи педагогикалық ғылым тұрғысынан зерттеуге қажеттілік туғызды. Халық даналарының ой-пікірлері, көрегендігі, өмірлік тәжірибесі және тәрбиелік тәсілдері жас ұрпақты тәрбиелеуде маңызды рөл атқарады. Осы тұрғыдан алғанда, олардың сөздері мен әрекеттері қазіргі заман педагогикасы үшін өзекті болып, жас жеткіншектердің рухани және адамгершілік дамуына оң әсерін тигізеді. Мақалада халық даналарының тәжірибесін зерттеу арқылы қазіргі білім беру жүйесіне енгізуге болатын әдістемелік ұсыныстар қарастырылады.
Авторлық құқық (c) 2025 Н.Т. Коргонбекова, Н.Б. Апазбекова (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Т. Қасымбековтың «Сынған қылыш» романындағы ұлттық колоритті бейнелейтін лексикалық коннотациялар
Бұл мақалада Төлөгөн Қасымбековтың «Сынған қылыш» романындағы лексикалық коннотациялар арқылы ұлттық колоритті беру ерекшеліктері жан-жақты зерттеледі. Лексикалық коннотация – сөздің негізгі (денотациялық) мағынасына қоса, оған қосымша эмоциялық, мәдени, әлеуметтік немесе тарихи реңк үстейтін тілдік құбылыс. Зерттеудің мақсаты – романда кездесетін символдық және мәдени жүкке ие тілдік бірліктер арқылы кейіпкерлердің ішкі дүниесін, халықтың тарихи санасын, рухани құндылықтарын және әлеуметтік нормаларын ашып көрсету. Мақалада лексикалық коннотациялар жеті негізгі бағыт бойынша топтастырылды: тарих пен мифология, көшпелі өмір салты, табиғи және өңірлік атаулар (топонимдер), салт-дәстүр мен әдет-ғұрыптар, әлеуметтік құндылықтар, отансүйгіштік, туыстық қатынастар. Әрбір бағыт бойынша романдағы мысалдар терең талданып, олардың эмоциялық, әлеуметтік және мәдени мәндері түсіндірілді. «Ат жалынан біткерелік», «жұрт деп күйіктік», «бекайбат қағаз», «ырым болсын», «сыр сандық» сияқты фразеологизмдер мен тұрақты тіркестер қырғыз халқының ұлттық дүниетанымын, әлеуметтік қарым-қатынастар жүйесін және рухани құндылықтарын көркем түрде жеткізудің тәсілдері ретінде қарастырылды. Зерттеудің ғылыми маңызы – қырғыз тілінің көркемдік және бейнелеу мүмкіндіктерін лингвистикалық әдістер арқылы ашып көрсету, коннотацияның ұлттық мәдениетті танытудағы қызметін дәлелдеу. Мақаланың практикалық маңызы – қырғыз халқының ұлттық бірегейлігін нығайтуға, тілдік мұрасын сақтауға және болашақ ұрпаққа жеткізуге үлес қосу. Сонымен қатар, зерттеу қырғыз тілін үйретуде, әдеби шығармаларды түсіндіруде, тіл мен мәдениеттің өзара байланысын зерттеуде маңызды дереккөз бола алады. Роман қырғыз халқының рухани әлемін, тарихи жадысын және мәдени ерекшеліктерін бейнелеген көркем әрі лингвомәдени құндылық ретінде бағаланады.
Авторлық құқық (c) 2025 Құтбү Озубековна Надырбаева (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Абай Құнанбайұлының өлеңдері мен «Қара сөздерінде» қоғамдық құндылықтардың көрінісі
Бұл мақалада ХІХ ғасырдағы қазақ қоғамының әлеуметтік және ой-саналық жаңғыру үдерісінде маңызды рөл атқарған Абай Құнанбайұлының өлеңдері мен қара сөздері арқылы қоғамдық құндылықтардың қалай бейнеленгені қарастырылады. Абай – тек ақын ғана емес, сонымен қатар моральдық философ әрі ағартушы ретінде қазақ мәдениетінің жаңғыруында жетекші тұлға болған. Ол өз өлеңдерінде жеке жауапкершілік, адамгершілік, еңбекқорлық, білім және діни сана тақырыптарын қозғап, тұлғалық негізде құндылықтар жүйесін қалыптастырды. Ал «Қара сөздер» атты прозалық еңбегінде бұл құндылықтарды тікелей, жүйелі және сыни тұрғыда талдап, қоғамның кемшіліктерін ашып көрсетті. Мақалада Абайдың өлеңдері мен қара сөздері салыстырмалы түрде талданып, адамгершілік, оқу-білім, еңбек, әділет және дін секілді негізгі тақырыптар бойынша формалық және мазмұндық ұқсастықтар анықталады. Өлеңдерде көбінесе көркем, бейнелі тіл қолданылса, «Қара сөздерде» қарапайым әрі тәрбиелік сипаттағы тіл басым. Екі жанрда да Абайдың түпкі мақсаты – қазақ халқын надандық, жалқаулық пен моральдық азғындаудан арылтып, «адам бол» ұраны төңірегінде саналы әрі ізгілікті қоғам қалыптастыру. Абайдың бұл идеялары тек ХІХ ғасырдағы қазақ қоғамына емес, қазіргі Қазақстанның да әлеуметтік-мәдени дамуына терең әсерін тигізіп отыр.
Авторлық құқық (c) 2025 Дөне Арслан (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Абай Құнанбаев пен Юнус Эмре философиясындағы сүйіспеншілік
XIX ғасырда алғашқы үлгілері қалыптаса бастаған қазақ жазба әдебиетінің негізін қалаушы саналған Абай Құнанбаев – қазіргі қазақ әдебиетінің ең маңызды өкілдерінің бірі. Ол алған білімі мен сусындаған қайнар көздерінің нәтижесінде қалыптастырған жаңа әрі заманауи философиялық көзқарастарымен кейінгі көптеген ақындарға шабыт берді. Әсіресе оның Қара сөздері мен өлеңдері қазақ әдебиетіне тың серпін әкелді. Абай философиясының өзегінде – адам. Ол адамға тән қасиеттерді сипаттай отырып, халықты надандық, ізгілік, достық, сүйіспеншілік, махаббат, адалдық, мейірімділік, дәстүр мен әдет-ғұрып секілді көптеген ұғымдар төңірегінде ойлануға жетелейді. Қазақ қоғамындағы кемшіліктерді, надандық пен жалқаулықты сынаған Абай Қара сөздерінде өткір тіл қолданды. Оның сыны тек қазақ халқына ғана емес, барша мұсылман қоғамына және жалпы адамзатқа арналды. Абай секілді Юнус Эмре де өз дәуірінің асқақ дауысы әрі ғасырлардан асып жеткен үннің символы болды. XIII ғасырдың соңы мен XIV ғасырдың басында өмір сүрген түрікмен дервіші Юнус Эмре – түрік әдебиетінің аса көрнекті ақындарының бірі. Ол тарихта махаббат пен сүйіспеншілік жыршысы ретінде белгілі. Шығармаларында ең көп қозғаған тақырыбы – сүйіспеншілік пен махаббат. Жаратушыға деген сүйіспеншіліктің нәтижесінде барлық жаратылысты сүю қажеттігін уағыздады. Адамға деген сүйіспеншілік болмаған жағдайда, тіпті ғибадаттың өзі мәнсіз екенін жырлады. «Мен адамдардың жүрегін жасауға келдім» деген Юнус Эмре арқылы түрік тілі махаббат пен мағына тілі ретінде қайта түлеп, жаңа болмысқа ие болды. Оның шығармаларындағы басты философия – Абайдікі секілді адам және оған тән ең асыл құндылық – сүйіспеншілік. «Жаратқанды Жаратқаннан сүйемін» деген Юнус Эмренің ойы мен «Адам баласының ақыретте жауап берері – жаратылыстағы әділет пен сүйіспеншілік» деген Абайдың көзқарасы өзара үндеседі. Әртүрлі кеңістікте, түрлі қырынан қарастырылғанымен, екеуінің де философиялық жүйесінде ең көп көрініс тапқан ортақ ұғым – сүйіспеншілік. Адамға деген махаббат төңірегінде тоғысқан бұл екі ақынның әрі рухани, әрі іләһи сүйіспеншілік туралы көзқарастары ғасырлар бойы талай адамға жол көрсетіп келеді. Мақалада Абай мен Юнус Эмренің сүйіспеншілікке қатысты көзқарастары талданып, салыстырылып қарастырылады.
Авторлық құқық (c) 2025 Самет Азап (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Тіл үйренудегі ЖИ: артықшылықтары мен кемшіліктері
Ғылыми зерттеудің мақсаты – жасанды интеллекттің (ЖИ) тіл үйретудегі артықшылықтары мен мүмкін болатын кері әсерлерін кешенді талдау арқылы білім беру жүйесінде оның орны мен ықпалына баға беру. ЖИ-ді тіл оқыту контекстінде интеграциялаудың негізгі бағыттары: интерактивтік жаттығуларды құрастыру, сөйлесу дағдысын дамыту, автоматтандырылған түзету мен бағалау және оқыту нәтижелілігін арттыру. Идея – ЖИ құралдарын тиімді пайдалану арқылы жеке оқу траекторияларын қалыптастыру, оқу мотивациясын көтеру және тіл үйренудің қолжетімділігін арттыру. Ғылыми және практикалық маңызы – зерттеу нәтижелері оқытушылар мен білім беру ұйымдарына ЖИ-дің сабақ үдерісіндегі қызметі мен шектеулері жөнінде нақты түсінік береді. Бұл әдістемелер қазақ тілін оқытуда қолдануға қолайлы, әрі инновациялық педагогикалық тәжірибені дамытуға ықпал етеді. Зерттеу әдіснамасы – әдеби шолу, салыстырмалы талдау, практикалық кейс–зерттеу (Duolingo, ChatGPT, Qazaq AI, т.б.) және автордың сапалық қорытындысы. Әдістердің комбинациясы зерттеуге жүйелі құрылым мен сенімді нәтижелер алуға мүмкіндік берді. Негізгі нәтижелер мен талдаулар: ЖИ тіл үйренудегі интерактивтілікті, уақыт үнемдеуді, жеке оқыту жолын, кері байланыс және объективті бағалауды қамтамасыз ететінін көрсетті. Алайда, адаммен тікелей қарым-қатынас тапшылығы, қате немесе жалған ақпарат таралу қаупі, шығармашылық пен сыни ойлаудың шектелуі сынды кемшіліктері анықталды. -
жасанды интеллект, нейрожелі, QazGPT, генерациялау, платформа, лингвистикалық модель
Авторлық құқық (c) 2025 А.Ш. Смаилова, С.А. Рахымберлина, Б.О. Рахимбаева (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0