Араб-парсы кірме сөздерінің саяси терминологиядағы орны: түрік және қазақ тілдерінің салыстырмалы талдауы
DOI:
https://doi.org/10.71078/20g7py63Түйін сөздер:
араб-парсы кірме сөздері, саяси терминология, түрік тілі, қазақ тілі, тілдік байланыс, лексикалық салыстыруАңдатпа
Бұл мақалада ортақ тарихи негізге ие болғанымен, ХХ ғасырда тілдік стандарттандыру үдерісі әртүрлі бағытта дамыған екі түркі тілі – түрік және қазақ тілдеріндегі саяси лексика құрамындағы араб-парсы кірме сөздері қарастырылады. Салыстырмалы-тарихи және лексика-семантикалық талдау әдістеріне сүйене отырып, зерттеуде саяси терминдердің этимологиялық төркіні анықталып, олардың фонетикалық және морфологиялық бейімделу ерекшеліктері сипатталады, сондай-ақ қазіргі қолданыстағы айырмашылықтарының себептері түсіндіріледі. Зерттеу нәтижелері араб-парсы тілдік элементтерінің екі тілдің де саяси терминологиялық жүйесінде маңызды тарихи қабат құрайтынын көрсетеді. Сонымен қатар, Түркиядағы мақсатты түрде жүргізілген лексикалық жаңарту саясаты мен Қазақстандағы кеңестік кезеңдегі тілдік стандарттандыру нәтижесінде бұл терминологиялық жүйелердің құрылымдық тұрғыдан әртүрлі сипат алғаны айқындалды. Аталған айырмашылықтар саяси және институционалдық дискурстағы тілдер арасындағы өзара түсіністік пен терминдерді интерпретациялау үдерісіне ықпал етеді.
Әдебиеттер тізімі
Clauson, G. (1972). An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth-Century Turkish. Oxford: Clarendon Press.
Constitution of the Republic of Kazakhstan (1995, as amended 2022). Accessed via the official portal of the President of the Republic of Kazakhstan.
Constitution of the Republic of Turkey (1982, as amended 2017). Grand National Assembly of Turkey official text.
Haugen, E. (1950). The analysis of linguistic borrowing. Language, 26(2), 210–231. https://doi.org/10.2307/410058
Johanson, L., & Csató, É. Á. (Eds.). (1998). The Turkic Languages. London: Routledge.
Lewis, G. (1999). The Turkish Language Reform: A Catastrophic Success. Oxford: Oxford University Press.
Nadelyaev, V. M., Nasylov, D. M., Tenishev, E. R., & Shcherbak, A. M. (1969). Drevnetyurksky slovar' [Old Turkic Dictionary]. Leningrad: Nauka.
Sevortyan, E. V. (1989). Etimologicheskiy slovar' tyurkskikh yazykov [Etymological Dictionary of Turkic Languages]. Moscow: Nauka.
Weinreich, U. (1953). Languages in Contact: Findings and Problems. New York: Linguistic Circle of New York. [Reprinted by Mouton, The Hague, 1968.]
Abdualiyev, Q. (2012). Qazaq tilinin terminologiyasy [Terminology of the Kazakh Language]. Almaty: Qazaq Universiteti.
Syzdyqova, R. (1997). Qazaq adebi tilinin tarihy [History of the Kazakh Literary Language]. Almaty: Ana Tili.
Жүктеулер
Жарияланды
Журналдың саны
Бөлім
Лицензия
Авторлық құқық (c) 2026 А. Иманқұлова, Г.Қ. Қортабаева (Автор)
Бұл жұмыс Creative Commons Attribution-Коммерциялық емес 4.0 халықаралық лицензиясы.
Дәйексөзді қалай келтіруге болады
