Өзбек фольклорындағы культ түсінігі

Ханифа Одилжонқызы Ходжиева

doi:10.71078/sjkztw41

Авторлар

Ханифа Одилжонқызы Ходжиева Шароф Рашидов атындағы Самарқанд мемлекеттік университеті Автор

DOI:

https://doi.org/10.71078/sjkztw41

Түйін сөздер:

культ, фольклор, мифология, салт-дәстүр, наным-сенім, анимизм, тотемизм, фетишизм, өзбек фольклоры

Аңдатпа

Мақалада өзбек фольклорындағы культ ұғымының мәні, оның мифологиялық дүниетаныммен, алғашқы діни наным-сенімдермен және салт-дәстүрлермен байланысы қарастырылады. Зерттеудің мақсаты – өзбек фольклорында кездесетін негізгі культ түрлерін анықтап, олардың халықтың дәстүрлі дүниетанымындағы орны мен қызметін ғылыми тұрғыдан талдау. Зерттеу барысында тарихи-салыстырмалы, сипаттамалық және құрылымдық-функционалдық әдістер қолданылды. Сонымен қатар Э. Б. Тайлор, Дж. Дж. Фрэзер және Э. Дюркгеймнің теориялық тұжырымдары өзбек фольклоры материалдарымен салыстырмалы түрде қарастырылды. Мақалада су, от, шаш, ата-баба, табиғат және аспан денелеріне қатысты культтердің мифтерде, аңыздарда, салт-жораларда және халықтық наным-сенімдерде сақталу ерекшеліктері талданады. Зерттеу нәтижелері культтердің халықтың тарихи жадының, рухани құндылықтарының және мәдени мұрасының маңызды құрамдас бөлігі екенін көрсетеді. Сонымен қатар зерттеу нәтижелері өзбек фольклорындағы культтердің тарихи-мәдени сабақтастығын ашып, түркі халықтарының дәстүрлі дүниетанымын салыстырмалы тұрғыдан зерттеуге ғылыми негіз қалайды.

Автор туралы мәлімет

Ханифа Одилжонқызы Ходжиева, Шароф Рашидов атындағы Самарқанд мемлекеттік университеті

1-курс магистранты

Әдебиеттер тізімі

Айыжы, Е.В. (2015). Категория «возраст» и отношение к нему в традиционной культуре тувинцев. Казанский педагогический журнал, 5 (112), 415–421.

Бравина, Р.И. (2005). Концепция жизни и смерти в культуре этноса (на материале традиций саха). Новосибирск: Наука.

Бутанаев, В.Я., & Монгуш, Ч.В. (2005). Архаические обычаи и обряды саянских тюрков. Абакан: Издательство Хакасского государственного университета.

Durkheim, É. (1912). The Elementary Forms of Religious Life. Paris: Alcan.

Кармышева, Б.Х. (2009). Каратегинские киргизы. Москва: Наука.

Frazer, J.G. (1922). The Golden Bough (Abridged ed.). London: Macmillan.

Jo‘rayev, M. (1997). O‘zbeklarning shamol bilan bog‘liq mifologik tasavvurlari: Yalli momo kulti. O‘zbek tili va adabiyoti, (2), 37–42.

Jo‘rayev, M., & O‘rayeva, D. (2020). O‘zbek mifologiyasi. Toshkent: Excellent Polygraphy.

Madayev, O., & Sobitova, T. (2010). Xalq og‘zaki poetik ijodi. Toshkent: Sharq.

Tylor, E.B. (1871). Primitive Culture: Researches into the Development of Mythology, Philosophy, Religion, Language, Art and Custom (Vols. 1–2). London: John Murray.

Жўраев, М., & Нарзиқулова, М. (2006). Миф, фольклор ва адабиёт. Тошкент: Ўзбекистон Миллий кутубхонаси нашриёти.

Жўраев, М., & Шомусаров, Ш. (2001). Ўзбек мифологияси ва араб фольклори. Тошкент: Фан.

Снесарев, Г.П. (1969). Реликты домусульманских верований и обрядов у узбеков Хорезма. Москва: Наука.